ΑΡΧΙΚΗ ΣΕΛΙΔΑ   Η ΙΣΤΟΡΙΑ

565

Η διαμόρφωση του Βυζαντίου
Από την Ρώμη στο Βυζάντιο
Ο Θεοδόσιος όταν πέθανε το 395, είχε φροντίσει να χωριστεί η Ρωμαϊκή αυτοκρατορία σε 2 μέρη, ανατολικό και δυτικό, κληρονομιά στους 2 γιούς του. Χωρισμένη η αυτοκρατορία αντιμετώπισε τις επιθέσεις των γερμανικών και σλαβικών φύλων, τα οποία είχαν ήδη αρχίσει από τον τρίτο αιώνα να εισβάλουν στην Ευρώπη. Η οικονομικά εξαντλημένη Δύση υπέκυψε στις επιθέσεις με συνέπεια την διάλυση κάθε τάξης, οργάνωσης και δικαιοσύνης. Η ανατολική αυτοκρατορία άντεξε, είτε με στρατιωτικές επιτυχίες, είτε επιτρέποντας σε κάποιους εισβολείς να εγκατασταθούν ειρηνικά στα εδάφη της. Η δύση έζησε για αιώνες μέσα στο χάος, τη βία και την αγωνία ενώ η Ανατολή δεν έχασαν ποτέ αυτοκράτορα, φρουρές, διοίκηση, θεσμούς κι οργάνωση. Ενώ στη Ρώμη, άλλοτε πνευματική πρωτεύουσα της αυτοκρατορίας, οι επιστήμες και οι τέχνες παρήκμασαν, τα πνευματικά ιδρύματα υπολειτουργούσαν και οι βιβλιοθήκες παρέμεναν κλειστές, στο ανατολικό τμήμα αναπτυσσόταν οι τέχνες και τα γράμματα και σταδιακά επιβαλλόταν το ελληνικό στοιχείο και η ελληνιστική πολιτιστική παράδοση η οποία παρέμενε ζωντανή από τους ελληνιστικούς χρόνους.

O ΙΟΥΣΤΙΝΙΑΝΟΣ ΜΕ ΣΥΜΒΟΥΛΟΥΣ ΤΟΥ
Photo
Ο 6ος αιώνας σφραγίστηκε από το έργο του Ιουστινιανού που κυβέρνησε την ανατολική αυτοκρατορία από το 527 ως το 565. Στόχος της εξωτερικής του πολιτικής ήταν η ανακατάληψη των χαμένων εδαφών και κατάφερε να νικήσει πολλούς εχθρούς (Βανδάλους, Οστρογότθους, Βησιγότθους, Πέρσες κ.λπ.) επεκτείνοντας σημαντικά την αυτοκρατορία ενώ συγχρόνως προώθησε τον χριστιανισμό με οργανωμένο ιεραποστολικό έργο στον Καύκασο, στη Νουβία (σημερινό Σουδάν), στη Σαχάρα και στο Δούναβη. Η Κωνσταντινούπολη επί των ημερών του γνώρισε πνευματική άνθιση και έναν οικοδομικό οργασμό, με πολλά έργα όπως ναούς υδραγωγεία, σχολεία και με μεγαλύτερο οικοδόμημα την Αγία Σοφία που χτίστηκε από το 532 μέχρι το 537 και έγινε το κέντρο της θρησκευτικής αλλά και εθνικής ζωής του Βυζαντίου για εννιακόσια χρόνια. Στα εσωτερικά του κράτους ο Ιουστινιανός εφάρμοσε καινοτόμες ιδέες, όπως στο νομοθετικό του έργο. Οι προηγούμενοι νόμοι ήταν στα λατινικά, οι καινούργιοι εκδόθηκαν στην ελληνική γλώσσα για να είναι κατανοητοί από τον λαό κι αποτέλεσαν τη βάση της νεότερης νομοθεσίας των ευρωπαϊκών κρατών. Ο Ιουστινιανός συνέβαλε στη διαμόρφωση της βυζαντινής φυσιογνωμίας του κράτους, ωστόσο στα πρώτα χρόνια της διακυβέρνησης του είχε διαπράξει μια μεγάλη ανομία, το 531, όταν έπνιξε στο αίμα την εξέγερση του λαού της Κωνσταντινούπολης διατάζοντας την δολοφονία τουλάχιστον 30.000 ατόμων στον ιππόδρομο της πόλης. Η εξέγερση που ονομάστηκε στάση του Νίκα είχε υποκινηθεί από τους συγκλητικούς οι οποίοι είχαν χάσει τα προνόμια τους και είχε βρει πρόσφορο έδαφος στον λαό λόγω της υψηλής φορολογίας για την χρηματοδότηση των πολέμων. Μετά την καταστολή της στάσης, ο Ιουστινιανός είχε ισχυροποιηθεί ως απόλυτος μονάρχης και μέχρι το 565 που πέθανε, είχε ανακαταλάβει ένα μεγάλο μέρος της παλιάς Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας


Photo
Επόμενος σπουδαίος αυτοκράτορας ήταν ο Ηράκλειος (610-640), ο οποίος καθιέρωσε την ελληνική γλώσσα ως επίσημη γλώσσα του κράτους, αντικαθιστώντας στα επίσημα έγγραφα, επιγραφές και νομίσματα τα λατινικά. Εμπνευσμένος από μια βαθιά πίστη ότι έχει τη θεία εύνοια, ετίθετο προσωπικά επικεφαλής του στρατού του, κατά τρόπο που ενέπνεε τους στρατιώτες τους και προκαλούσε τρόμο στους αντιπάλους. Η παρουσία του στο στρατιωτικό επίπεδο, τα μέτρα που έλαβε για την οικονομική ενίσχυση των δημόσιων ταμείων, οι θρησκευτικές μεταρρυθμίσεις που επιχείρησε για την συμφιλίωση των υπηκόων του και η διοικητική καινοτομία των Θεμάτων, (διοικητικές περιφέρειες με δικό τους στρατό, έσοδα και στρατηγό), ανέκοψε την πορεία κατάρρευσης του Βυζαντίου και εξασφάλισε την επιβίωσή του σε πολύ δύσκολους καιρούς.

Ο όρος Βυζάντιο για το κράτος της ελληνορωμαϊκής Ανατολής που αναδύθηκε μέσα από τους κόλπους του Ρωμαϊκού Κράτους είναι μεταγενέστερος. Οι κάτοικοι στην εποχή τους προσδιορίζονταν με ονομασίες που δήλωναν τη ρωμαϊκή τους προέλευση: (Ρωμαίοι -Ρωμιοί, Ρωμανία, Πολιτεία ή Κράτος Ρωμαίων ή Ρωμιών). Οι σημαντικότεροι σταθμοί στην μακρά πορεία της μεταμόρφωσης του Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας σε Βυζαντινή, είναι η εξίσωση των δικαιωμάτων των Χριστιανών με των άλλων θρησκευτικών ομάδων, η ίδρυση της Κωνσταντινούπολης, η ανάδειξη του Χριστιανισμού σε κρατική θρησκεία, η διαίρεση της αυτοκρατορίας επί Θεοδοσίου Α', η ίδρυση το 425 του Πανεπιστημίου της Κωνσταντινούπολης, με 16 ελληνόφωνες έδρες διδασκαλίας, η έκδοση του Θεοδοσιανού Κώδικα το 438 στον οποίο περιλήφθηκαν όλα τα αυτοκρατορικά διατάγματα διευκολύνοντας σημαντικά την απονομή της δικαιοσύνης και την εύρυθμη λειτουργία του κρατικού μηχανισμού, η διατύπωση της νομοθεσίας στα ελληνικά από τον Ιουστινιανό και τέλος οι μεταρρυθμίσεις του Ηράκλειου και τον διαδόχων του, κατά την διάρκεια των οποίων η αυτοκρατορία εξελληνίστηκε πλήρως και επισήμως.