Οι παρακάτω αρχές δεν αποτελούν έναν κατάλογο «δέκα εντολών» που συνέταξε ο ίδιος ο Γκάντι. Είναι μια σύνθεση βασικών ιδεών που επανέρχονται στα γραπτά, στις ομιλίες και στην πολιτική του δράση.

1. Αναζήτηση της αλήθειας

Στο κέντρο της σκέψης του Γκάντι βρισκόταν η αλήθεια — η Satya. Δεν θεωρούσε ότι ο άνθρωπος κατέχει απόλυτα την αλήθεια· πίστευε ότι οφείλει να την αναζητά διαρκώς, με ταπεινότητα και με προθυμία να διορθώνει τα λάθη του.

Για τον Γκάντι, η αλήθεια δεν ήταν μόνο ζήτημα λόγων. Έπρεπε να εκφράζεται στις πράξεις, στις σχέσεις με τους άλλους και στον τρόπο ζωής. Η προσωπική και η δημόσια ζωή δεν μπορούσαν να υπακούουν σε διαφορετικούς ηθικούς κανόνες.

2. Μη βία

Η ahimsa, η αρχή της μη βίας, ήταν αχώριστη από την αναζήτηση της αλήθειας. Ο Γκάντι δεν την αντιλαμβανόταν ως παθητικότητα ή φόβο αλλά ως συνειδητή άρνηση να προκαλέσει κανείς βλάβη στον αντίπαλο, ακόμη και όταν αγωνίζεται εναντίον της αδικίας.

Η πραγματική δοκιμασία της μη βίας, κατά τη σκέψη του, εμφανίζεται ακριβώς όταν κάποιος βρίσκεται αντιμέτωπος με τη βία. Η αυτοσυγκράτηση τότε απαιτεί μεγαλύτερη δύναμη από την ανταπόδοση.

3. Τα μέσα είναι τόσο σημαντικά όσο και ο σκοπός

Ο Γκάντι απέρριπτε την ιδέα ότι ένας καλός σκοπός μπορεί να δικαιολογήσει οποιοδήποτε μέσο. Πίστευε ότι ο τρόπος με τον οποίο επιδιώκουμε έναν στόχο καθορίζει σε μεγάλο βαθμό και το αποτέλεσμα που τελικά θα δημιουργήσουμε.

Όπως έγραφε, αν φροντίζουμε τα μέσα, «ο σκοπός θα φροντίσει τον εαυτό του». Γι’ αυτό η ελευθερία, κατά τη δική του αντίληψη, δεν μπορούσε να οικοδομηθεί με μεθόδους βασισμένες στο μίσος και στην εκδίκηση.

4. Αντίσταση στην αδικία χωρίς μίσος για τον αντίπαλο

Η μη βία δεν σήμαινε υποταγή. Ο Γκάντι θεωρούσε καθήκον του ανθρώπου να αντιστέκεται σε έναν νόμο ή μια εξουσία που θεωρεί βαθιά άδικη.

Η σατυαγκράχα στηριζόταν στην ενεργή αντίσταση: ανυπακοή στον άδικο νόμο, αποδοχή των συνεπειών και άρνηση χρήσης βίας. Ο αγώνας στρεφόταν εναντίον της αδικίας και όχι εναντίον της ανθρώπινης αξίας του αντιπάλου.

5. Αυτοπειθαρχία

Ο Γκάντι πίστευε ότι η αλλαγή της κοινωνίας προϋποθέτει σε σημαντικό βαθμό την ικανότητα του ανθρώπου να ελέγχει πρώτα τον ίδιο του τον εαυτό.

Η εγκράτεια, ο περιορισμός των επιθυμιών, η αυτοπειθαρχία και η απομάκρυνση από την υπερβολική προσκόλληση στα υλικά αγαθά αποτελούσαν για εκείνον μορφές εσωτερικής ελευθερίας. Ένας άνθρωπος που κυριαρχείται από φόβο, θυμό ή απληστία δύσκολα μπορεί να υπηρετήσει πραγματικά την ελευθερία των άλλων.

6. Το θάρρος είναι προϋπόθεση της μη βίας

Η μη βία, στη σκέψη του Γκάντι, δεν ήταν καταφύγιο των αδύναμων. Απαιτούσε θάρρος, επειδή ο άνθρωπος έπρεπε να είναι διατεθειμένος να υποστεί συνέπειες χωρίς να εκδικηθεί.

Έγραψε χαρακτηριστικά ότι η βία είναι όπλο του αδύναμου, ενώ η μη βία του ισχυρού. Το θάρρος επομένως δεν μετριόταν από την ικανότητα κάποιου να επιβάλει πόνο, αλλά από την ικανότητά του να αντιμετωπίζει τον φόβο χωρίς να εγκαταλείπει τις αρχές του.

7. Αποδοχή και διόρθωση των λαθών

Ο Γκάντι δεν θεωρούσε τη συνέπεια προς παλαιότερες απόψεις σημαντικότερη από την αναγνώριση ενός λάθους. Η αναζήτηση της αλήθειας προϋπέθετε ότι ένας άνθρωπος μπορεί να αλλάξει γνώμη όταν η εμπειρία ή η συνείδησή του τον οδηγούν σε διαφορετικό συμπέρασμα.

Παρομοίαζε μάλιστα την ειλικρινή παραδοχή ενός λάθους με σκούπα που καθαρίζει τη βρωμιά. Η αλλαγή μιας λανθασμένης θέσης δεν ήταν γι’ αυτόν αδυναμία αλλά απαραίτητο μέρος της προσωπικής εξέλιξης.

8. Σεβασμός στις διαφορετικές θρησκείες

Η βαθιά προσωπική πίστη του Γκάντι δεν τον οδήγησε στην αντίληψη ότι μόνο μία θρησκευτική παράδοση κατέχει την αλήθεια.

Υποστήριζε τον σεβασμό προς όλες τις θρησκείες και θεωρούσε ότι πίσω από τις διαφορετικές παραδόσεις υπάρχει μια κοινή ανθρώπινη αναζήτηση του πνευματικού και του ηθικού. Η θρησκευτική πίστη, κατά την αντίληψή του, δεν δικαιολογούσε τον φανατισμό ή την περιφρόνηση του διαφορετικού.

9. Απλότητα, προσφορά και περιορισμός της ιδιοκτησίας

Ο απλός τρόπος ζωής του Γκάντι συνδεόταν με μια ευρύτερη ηθική αντίληψη. Πίστευε ότι ο άνθρωπος δεν πρέπει να συσσωρεύει περισσότερα από όσα πραγματικά χρειάζεται, ιδιαίτερα όταν άλλοι στερούνται τα βασικά.

Η προσωπική αξία δεν μετριόταν από την περιουσία αλλά από την προσφορά. Η υπηρεσία προς τους άλλους έπρεπε, κατά τη σκέψη του, να γίνεται χωρίς την προσδοκία ανταμοιβής.

10. Η προσωπική αλλαγή συνδέεται με την κοινωνική αλλαγή

Ο Γκάντι πίστευε ότι η κοινωνία δεν είναι κάτι εντελώς ανεξάρτητο από τους ανθρώπους που τη συγκροτούν. Όταν μεταβάλλονται οι πράξεις, οι συνήθειες και οι αξίες των ανθρώπων, μεταβάλλονται σταδιακά και οι σχέσεις μέσα στην κοινωνία.

Αυτό δεν σήμαινε ότι τα κοινωνικά προβλήματα λύνονται μόνο με προσωπική αυτοβελτίωση. Ο ίδιος ο Γκάντι οργάνωσε μαζικά κινήματα, απεργίες, πορείες και εκστρατείες πολιτικής ανυπακοής. Για εκείνον όμως η κοινωνική δράση αποκτούσε πραγματικό νόημα όταν εκείνος που ζητούσε αλλαγή από τους άλλους προσπαθούσε ταυτόχρονα να εφαρμόζει τις ίδιες αρχές στη δική του ζωή.

Η σκέψη του Γκάντι στηριζόταν τελικά σε μια απαιτητική σύνδεση ανάμεσα στην αλήθεια, τη μη βία, την αυτοπειθαρχία και την κοινωνική ευθύνη. Η ελευθερία δεν ήταν για εκείνον μόνο η απομάκρυνση μιας ξένης εξουσίας, αλλά και η προσπάθεια του ανθρώπου να μην γίνει ο ίδιος φορέας της αδικίας που πολεμά.