# Πλάτων — Η Αλληγορία του Σπηλαίου

*Από την Πολιτεία, Βιβλίο Ζ΄*
*περ. 380 π.Χ.*

**ΣΩΚΡΑΤΗΣ:** Και τώρα, είπα, ας δείξουμε με μια εικόνα πόσο φωτισμένη ή αφώτιστη είναι η ανθρώπινη φύση.

Φαντάσου ανθρώπους να ζουν μέσα σε μια υπόγεια σπηλιά, με την είσοδό της ανοιχτή προς το φως και να εκτείνεται σε όλο το μήκος της σπηλιάς. Βρίσκονται εκεί από την παιδική τους ηλικία, με τα πόδια και τον λαιμό τους δεμένους, έτσι ώστε να μην μπορούν να κινηθούν και να κοιτάζουν μόνο μπροστά. Οι αλυσίδες δεν τους επιτρέπουν να στρέψουν το κεφάλι τους.

Πάνω και πίσω τους, σε κάποια απόσταση, καίει μια φωτιά. Ανάμεσα στη φωτιά και στους φυλακισμένους υπάρχει ένας υπερυψωμένος δρόμος, και κατά μήκος του δρόμου υπάρχει ένας χαμηλός τοίχος, σαν το παραπέτασμα που στήνουν μπροστά τους οι κουκλοπαίκτες, πάνω από το οποίο παρουσιάζουν τις μαριονέτες τους.

**ΓΛΑΥΚΩΝ:** Καταλαβαίνω.

**ΣΩΚΡΑΤΗΣ:** Και βλέπεις ανθρώπους να περνούν κατά μήκος αυτού του τοίχου, κρατώντας κάθε λογής αγγεία, αγάλματα και ομοιώματα ζώων, φτιαγμένα από ξύλο, πέτρα και άλλα υλικά, που προβάλλουν πάνω από τον τοίχο; Μερικοί μιλούν, ενώ άλλοι παραμένουν σιωπηλοί.

**ΓΛΑΥΚΩΝ:** Παράξενη εικόνα μου παρουσιάζεις, και παράξενοι είναι και οι φυλακισμένοι.

**ΣΩΚΡΑΤΗΣ:** Μοιάζουν με εμάς, είπα.

Γιατί αυτοί οι φυλακισμένοι, αφού δεν μπορούν να στρέψουν το κεφάλι τους, δεν θα έβλεπαν τίποτε άλλο παρά τις σκιές που ρίχνει η φωτιά στον τοίχο ακριβώς απέναντί τους. Θα έβλεπαν τις δικές τους σκιές, τις σκιές ο ένας του άλλου και τις σκιές των αντικειμένων που μεταφέρονται πίσω τους.

**ΓΛΑΥΚΩΝ:** Πώς θα μπορούσαν να δουν οτιδήποτε άλλο, αφού δεν τους επιτρέπεται ποτέ να κινήσουν το κεφάλι τους;

**ΣΩΚΡΑΤΗΣ:** Και από τα αντικείμενα που μεταφέρονται κατά μήκος του τοίχου, θα έβλεπαν μόνο τις σκιές;

**ΓΛΑΥΚΩΝ:** Ναι.

**ΣΩΚΡΑΤΗΣ:** Και αν μπορούσαν να συνομιλούν μεταξύ τους, δεν θα πίστευαν ότι τα ονόματα που δίνουν αναφέρονται στα ίδια τα πράγματα που βρίσκονται πραγματικά μπροστά τους;

**ΓΛΑΥΚΩΝ:** Θα το πίστευαν.

**ΣΩΚΡΑΤΗΣ:** Και αν η φυλακή είχε έναν αντίλαλο που ερχόταν από τον απέναντι τοίχο; Κάθε φορά που κάποιος από αυτούς που περνούν μιλούσε, δεν θα φαντάζονταν ότι η φωνή που ακούν προέρχεται από τη σκιά που περνά;

**ΓΛΑΥΚΩΝ:** Ασφαλώς.

**ΣΩΚΡΑΤΗΣ:** Για εκείνους, λοιπόν, η αλήθεια δεν θα ήταν τίποτε περισσότερο από τις σκιές των εικόνων.

**ΓΛΑΥΚΩΝ:** Αυτό αναγκαστικά θα συνέβαινε.

---

Τώρα φαντάσου τι θα συνέβαινε φυσιολογικά, αν ένας από αυτούς τους φυλακισμένους λυτρωνόταν από τα δεσμά του και απαλλασσόταν από την πλάνη του.

Στην αρχή, όταν θα τον ανάγκαζαν ξαφνικά να σηκωθεί, να στρέψει το κεφάλι του, να περπατήσει και να κοιτάξει προς το φως, θα υπέφερε μεγάλο πόνο. Η λάμψη θα τον ενοχλούσε και δεν θα μπορούσε να δει καθαρά τα πράγματα των οποίων μέχρι τότε έβλεπε μόνο τις σκιές.

Ας υποθέσουμε ότι κάποιος του έλεγε πως όσα έβλεπε πριν ήταν μια πλάνη, ενώ τώρα, καθώς πλησιάζει περισσότερο την πραγματικότητα και στρέφει τα μάτια του προς πιο αληθινά πράγματα, βλέπει καθαρότερα. Τι θα απαντούσε;

Και φαντάσου ότι ο δάσκαλός του τού έδειχνε τα αντικείμενα καθώς περνούν και του ζητούσε να τα ονομάσει. Δεν θα μπερδευόταν; Δεν θα πίστευε ότι οι σκιές που έβλεπε προηγουμένως ήταν πιο πραγματικές και πιο αληθινές από τα αντικείμενα που του δείχνουν τώρα;

**ΓΛΑΥΚΩΝ:** Θα τις θεωρούσε πολύ πιο αληθινές.

**ΣΩΚΡΑΤΗΣ:** Και αν τον ανάγκαζαν να κοιτάξει κατευθείαν το φως, δεν θα πονούσαν τα μάτια του; Δεν θα γύριζε το βλέμμα του αλλού και δεν θα αναζητούσε καταφύγιο στα αντικείμενα που μπορούσε να δει ευκολότερα, πιστεύοντας ότι είναι πιο καθαρά και πιο πραγματικά από εκείνα που του δείχνουν τώρα;

**ΓΛΑΥΚΩΝ:** Ασφαλώς.

**ΣΩΚΡΑΤΗΣ:** Και φαντάσου ακόμη ότι τον τραβούσαν, παρά τη θέλησή του, σε μια απότομη και δύσβατη ανηφόρα και τον κρατούσαν εκεί μέχρι να βρεθεί μπροστά στον ίδιο τον ήλιο. Δεν θα ένιωθε δυσφορία και οργή;

Καθώς θα πλησίαζε το φως, τα μάτια του θα θαμπώνονταν και στην αρχή δεν θα μπορούσε να δει τίποτε από όσα εμείς ονομάζουμε πραγματικότητα.

**ΓΛΑΥΚΩΝ:** Όχι αμέσως.

**ΣΩΚΡΑΤΗΣ:** Όχι. Θα έπρεπε πρώτα να συνηθίσει τη θέα του επάνω κόσμου.

Στην αρχή θα έβλεπε καθαρότερα τις σκιές. Έπειτα θα έβλεπε τις αντανακλάσεις των ανθρώπων και των άλλων αντικειμένων μέσα στο νερό. Ύστερα θα μπορούσε να δει τα ίδια τα αντικείμενα.

Μετά θα κοιτούσε το φως του φεγγαριού, τα άστρα και τον έναστρο ουρανό. Και θα του ήταν ευκολότερο να κοιτάζει τον ουρανό και τα άστρα τη νύχτα παρά τον ήλιο και το φως του την ημέρα.

**ΓΛΑΥΚΩΝ:** Βέβαια.

**ΣΩΚΡΑΤΗΣ:** Και τελευταίο απ' όλα, υποθέτω, θα μπορούσε να κοιτάξει τον ίδιο τον ήλιο. Όχι απλώς την αντανάκλασή του στο νερό, αλλά τον ίδιο τον ήλιο, στη δική του θέση. Θα τον αντίκριζε όπως πραγματικά είναι.

**ΓΛΑΥΚΩΝ:** Βέβαια.

**ΣΩΚΡΑΤΗΣ:** Και τότε θα συλλογιζόταν ότι ο ήλιος είναι εκείνος που δημιουργεί τις εποχές και τα χρόνια, κυβερνά ό,τι υπάρχει στον ορατό κόσμο και είναι, κατά κάποιον τρόπο, η αιτία όλων όσων ο ίδιος και οι σύντροφοί του είχαν συνηθίσει να βλέπουν.

**ΓΛΑΥΚΩΝ:** Θα έβλεπε πρώτα τον ήλιο και ύστερα θα συλλογιζόταν γι' αυτόν.

**ΣΩΚΡΑΤΗΣ:** Και όταν θα θυμόταν την παλιά του κατοικία, τη σοφία της σπηλιάς και τους συντρόφους του, δεν θα θεωρούσε τον εαυτό του ευτυχισμένο για την αλλαγή και δεν θα τους λυπόταν;

**ΓΛΑΥΚΩΝ:** Ασφαλώς.

**ΣΩΚΡΑΤΗΣ:** Και αν οι φυλακισμένοι είχαν συνηθίσει να τιμούν μεταξύ τους εκείνους που ήταν οι πιο γρήγοροι στο να παρατηρούν τις σκιές που περνούν, να θυμούνται ποια προηγείται, ποια ακολουθεί και ποια εμφανίζεται μαζί με κάποια άλλη, και που γι' αυτό μπορούσαν καλύτερα να προβλέπουν τι θα συνέβαινε στη συνέχεια, νομίζεις ότι εκείνος που είχε απελευθερωθεί θα νοιαζόταν για τέτοιες τιμές;

Θα ζήλευε εκείνους που τις κατείχαν;

Δεν θα προτιμούσε, όπως λέει ο Όμηρος, να υποφέρει οτιδήποτε παρά να ζει όπως εκείνοι και να πιστεύει όσα πιστεύουν;

**ΓΛΑΥΚΩΝ:** Θα προτιμούσε να υποφέρει οτιδήποτε, παρά να ζει έτσι και να έχει τέτοιες ψεύτικες αντιλήψεις.

---

**ΣΩΚΡΑΤΗΣ:** Φαντάσου τώρα ότι ο ίδιος άνθρωπος επιστρέφει ξαφνικά από το φως του ήλιου στην παλιά του θέση μέσα στη σπηλιά.

Δεν θα γέμιζαν τα μάτια του σκοτάδι;

**ΓΛΑΥΚΩΝ:** Ασφαλώς.

**ΣΩΚΡΑΤΗΣ:** Και αν τον ανάγκαζαν να συναγωνιστεί τους φυλακισμένους που δεν είχαν φύγει ποτέ από τη σπηλιά, κρίνοντας τις σκιές, ενώ η όρασή του ήταν ακόμη αδύναμη και πριν προλάβουν τα μάτια του να συνηθίσουν ξανά το σκοτάδι —και αν αυτή η προσαρμογή απαιτούσε αρκετό χρόνο— δεν θα γινόταν περίγελος;

Οι άλλοι θα έλεγαν ότι το ταξίδι του προς τα πάνω κατέστρεψε την όρασή του και ότι καλύτερα να μην επιχειρήσει κανείς να ανέβει.

Και αν κάποιος προσπαθούσε να ελευθερώσει έναν άλλον φυλακισμένο και να τον οδηγήσει προς το φως, δεν θα τον έπιαναν και, αν μπορούσαν, δεν θα τον σκότωναν;

**ΓΛΑΥΚΩΝ:** Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία.

---

**ΣΩΚΡΑΤΗΣ:** Ολόκληρη αυτή η αλληγορία, αγαπητέ Γλαύκων, μπορεί τώρα να συνδεθεί με όσα είπαμε προηγουμένως.

Η φυλακή αντιστοιχεί στον κόσμο που αντιλαμβανόμαστε με την όραση, ενώ το φως της φωτιάς μέσα στη σπηλιά αντιστοιχεί στη δύναμη του ήλιου.

Και δεν θα με παρεξηγήσεις, αν θεωρήσεις την πορεία προς τα πάνω ως την άνοδο της ψυχής στον νοητό κόσμο.

Είτε έχω δίκιο είτε άδικο, ο Θεός το γνωρίζει. Έτσι όμως μου φαίνεται εμένα.

Στον κόσμο της γνώσης, η ιδέα του Αγαθού γίνεται ορατή μόνο με μεγάλη προσπάθεια και μόνο αφού η ψυχή έχει σταδιακά στραφεί μακριά από τις σκιές και προς αυτό που πραγματικά υπάρχει.

Και όταν τελικά αντικρίσει το Αγαθό, πρέπει να κατανοήσει ότι αυτό είναι η καθολική πηγή όλων των όμορφων και δίκαιων πραγμάτων. Είναι η πηγή του φωτός και της δύναμης του φωτός στον ορατό κόσμο και, στον νοητό κόσμο, η πηγή της λογικής και της αλήθειας.

Και αυτή είναι η πραγματικότητα στην οποία πρέπει να έχει στραμμένο το βλέμμα του όποιος θέλει να πράττει λογικά και δίκαια, είτε στη δημόσια είτε στην ιδιωτική του ζωή.

**ΓΛΑΥΚΩΝ:** Συμφωνώ, όσο μπορώ να σε καταλάβω.

**ΣΩΚΡΑΤΗΣ:** Επιπλέον, δεν πρέπει να απορείς που εκείνοι οι οποίοι φτάνουν σε αυτή τη μακάρια θέαση δεν θέλουν να επιστρέψουν στις υποθέσεις της συνηθισμένης ανθρώπινης ζωής.

Οι ψυχές τους λαχταρούν διαρκώς να παραμείνουν στον επάνω κόσμο, όπου επιθυμούν να κατοικούν. Και αυτή η επιθυμία είναι απολύτως φυσική, αν μπορούμε να εμπιστευτούμε την αλληγορία μας.

**ΓΛΑΥΚΩΝ:** Ναι, είναι πολύ φυσική.

**ΣΩΚΡΑΤΗΣ:** Ούτε είναι παράξενο ένας άνθρωπος που περνά από την ενατένιση των θείων πραγμάτων πίσω στην ταραγμένη κατάσταση της ανθρώπινης ζωής να συμπεριφέρεται αδέξια ή ακόμη και γελοία.

Φαντάσου ότι, ενώ τα μάτια του ακόμη προσαρμόζονται στο σκοτάδι, τον αναγκάζουν να συζητήσει στα δικαστήρια ή αλλού για εικόνες και σκιές της δικαιοσύνης, προσπαθώντας να αντιμετωπίσει τις απόψεις ανθρώπων που δεν έχουν δει ποτέ την ίδια τη δικαιοσύνη.

**ΓΛΑΥΚΩΝ:** Δεν υπάρχει τίποτε παράξενο σε αυτό.

**ΣΩΚΡΑΤΗΣ:** Όποιος διαθέτει κοινή λογική θα θυμάται ότι η σύγχυση των ματιών μπορεί να προέλθει από δύο αντίθετες αιτίες: είτε από την έξοδο από το φως είτε από την είσοδο σε αυτό.

Το ίδιο συμβαίνει και με το μάτι της ψυχής.

Όταν κάποιος φαίνεται συγχυσμένος και ανίκανος να δει καθαρά, δεν πρέπει να βιαζόμαστε να γελάσουμε μαζί του. Πρέπει πρώτα να αναρωτηθούμε αν η ψυχή του ήρθε από ένα πιο λαμπρό φως και δεν μπορεί να δει επειδή δεν έχει συνηθίσει το σκοτάδι, ή αν στράφηκε από το σκοτάδι προς το φως της ημέρας και θαμπώθηκε από την υπερβολική λάμψη.

Τον πρώτο πρέπει να τον θεωρούμε ευτυχισμένο για την κατάστασή του και να λυπόμαστε τον δεύτερο.

Και αν θέλουμε να γελάσουμε με την ψυχή που έρχεται από κάτω προς το φως, θα υπήρχε περισσότερος λόγος να γελάσουμε μαζί της απ' ό,τι με την ψυχή που επιστρέφει από ψηλά, από το φως, πίσω στο σκοτάδι της σπηλιάς.

**ΓΛΑΥΚΩΝ:** Είναι πολύ δίκαιη αυτή η διάκριση.

---

**ΣΩΚΡΑΤΗΣ:** Αν λοιπόν έχω δίκιο, ορισμένοι δάσκαλοι της παιδείας κάνουν λάθος όταν υποστηρίζουν ότι μπορούν να βάλουν τη γνώση σε μια ψυχή που δεν την είχε προηγουμένως, σαν να μπορούσαν να τοποθετήσουν την όραση σε τυφλά μάτια.

**ΓΛΑΥΚΩΝ:** Αυτό ακριβώς υποστηρίζουν.

**ΣΩΚΡΑΤΗΣ:** Ενώ η δική μας συζήτηση δείχνει ότι η δύναμη και η ικανότητα της μάθησης υπάρχουν ήδη μέσα στην ψυχή.

Όπως το μάτι δεν μπορεί να στραφεί από το σκοτάδι προς το φως χωρίς την κίνηση ολόκληρου του σώματος, έτσι και το όργανο της γνώσης μπορεί να στραφεί από τον κόσμο της γένεσης και της μεταβολής προς τον κόσμο του είναι μόνο μέσα από την κίνηση ολόκληρης της ψυχής.

Μόνο έτσι μπορεί η ψυχή, σταδιακά, να μάθει να αντέχει τη θέα του είναι και εκείνου που είναι το πιο φωτεινό και το καλύτερο από όλα όσα υπάρχουν — με άλλα λόγια, του Αγαθού.

**ΓΛΑΥΚΩΝ:** Πολύ σωστά.

**ΣΩΚΡΑΤΗΣ:** Και δεν πρέπει να υπάρχει κάποια τέχνη που να μπορεί να επιφέρει αυτή τη μεταστροφή με τον ευκολότερο και ταχύτερο τρόπο;

Όχι εμφυτεύοντας την ικανότητα της όρασης, γιατί αυτή ήδη υπάρχει, αλλά διορθώνοντας την κατεύθυνσή της, αφού έχει στραφεί προς τη λάθος πλευρά και κοιτάζει μακριά από την αλήθεια.

**ΓΛΑΥΚΩΝ:** Ναι, μια τέτοια τέχνη πρέπει να υπάρχει.

**ΣΩΚΡΑΤΗΣ:** Και ενώ οι άλλες λεγόμενες αρετές της ψυχής μοιάζουν να έχουν κάτι κοινό με τις σωματικές ιδιότητες —γιατί ακόμη κι όταν δεν είναι έμφυτες, μπορούν αργότερα να αποκτηθούν με τη συνήθεια και την άσκηση— η σοφία περιέχει περισσότερο από οτιδήποτε άλλο ένα θεϊκό στοιχείο.

Αυτό το στοιχείο παραμένει μέσα μας και, όταν στραφεί προς τη σωστή κατεύθυνση, μπορεί να γίνει χρήσιμο και ωφέλιμο. Αν όμως κατευθυνθεί λανθασμένα, μπορεί να γίνει βλαβερό και καταστροφικό.

Δεν έχεις παρατηρήσει ποτέ την οξύτατη νοημοσύνη να λάμπει μέσα από τα διαπεραστικά μάτια ενός έξυπνου απατεώνα; Πόσο πρόθυμος είναι, πόσο καθαρά βλέπει ο νους του τον δρόμο που οδηγεί στον σκοπό του.

Δεν είναι καθόλου τυφλός. Όμως η οξύτατη όρασή του έχει τεθεί στην υπηρεσία του κακού, και γίνεται ακόμη πιο επικίνδυνος ακριβώς επειδή είναι τόσο έξυπνος.

**ΓΛΑΥΚΩΝ:** Πολύ σωστά.

**ΣΩΚΡΑΤΗΣ:** Τι θα γινόταν όμως αν τέτοιες φύσεις, από τα νεανικά τους χρόνια, είχαν μάθει να απομακρύνονται από τις απολαύσεις που τις τραβούν προς τα κάτω —απόλαυσεις όπως το φαγητό και το ποτό, που μοιάζουν με μολύβδινα βάρη δεμένα πάνω μας από τη γέννησή μας και στρέφουν το βλέμμα της ψυχής προς τα χαμηλά;

Αν είχαν απαλλαγεί από αυτά τα εμπόδια και είχαν στραφεί προς την αντίθετη κατεύθυνση, η ίδια ακριβώς δύναμη μέσα τους θα έβλεπε την αλήθεια τόσο καθαρά όσο βλέπει τώρα τα πράγματα στα οποία έχει στραφεί.

**ΓΛΑΥΚΩΝ:** Πολύ πιθανό.

---

**ΣΩΚΡΑΤΗΣ:** Και υπάρχει ακόμη ένα συμπέρασμα που προκύπτει φυσικά —ή μάλλον αναγκαστικά— από όσα έχουμε ήδη πει.

Ούτε εκείνοι που είναι απαίδευτοι και αγνοούν την αλήθεια ούτε εκείνοι που δεν τελειώνουν ποτέ την εκπαίδευσή τους είναι κατάλληλοι για να κυβερνήσουν την Πολιτεία.

Οι πρώτοι δεν μπορούν να κυβερνήσουν, επειδή δεν έχουν έναν ενιαίο σκοπό ή μια αρχή καθήκοντος που να καθοδηγεί όλες τις πράξεις τους, τόσο τις δημόσιες όσο και τις ιδιωτικές.

Οι δεύτεροι δεν θα κυβερνήσουν παρά μόνο αν εξαναγκαστούν, επειδή πιστεύουν ότι ήδη κατοικούν μακριά από τους άλλους, στα Νησιά των Μακάρων.

**ΓΛΑΥΚΩΝ:** Πολύ σωστά.

**ΣΩΚΡΑΤΗΣ:** Επομένως, έργο εκείνων από εμάς που ιδρύουμε την Πολιτεία θα είναι να υποχρεώσουμε τα καλύτερα μυαλά να αποκτήσουν τη γνώση που έχουμε ήδη αποδείξει ότι είναι η μεγαλύτερη από όλες.

Πρέπει να συνεχίσουν να ανεβαίνουν μέχρι να φτάσουν στο Αγαθό.

Αλλά όταν θα έχουν ανέβει και θα έχουν δει αρκετά, δεν πρέπει να τους επιτρέψουμε απλώς να παραμείνουν εκεί.

**ΓΛΑΥΚΩΝ:** Τι εννοείς;

**ΣΩΚΡΑΤΗΣ:** Εννοώ ότι πρέπει να κατέβουν ξανά ανάμεσα στους φυλακισμένους της σπηλιάς και να μοιραστούν τους κόπους και τις τιμές τους, είτε αυτές οι τιμές αξίζουν είτε όχι.

**ΓΛΑΥΚΩΝ:** Μα δεν είναι αυτό άδικο; Να τους αναγκάσουμε να ζήσουν μια χειρότερη ζωή, ενώ θα μπορούσαν να έχουν μια καλύτερη;

**ΣΩΚΡΑΤΗΣ:** Ξέχασες πάλι, φίλε μου, τον σκοπό του νομοθέτη.

Δεν επιδίωκε να κάνει μια τάξη της Πολιτείας ευτυχισμένη εις βάρος όλων των άλλων. Στόχος του ήταν η ευτυχία ολόκληρης της Πολιτείας.

Ένωσε τους πολίτες με την πειθώ και την ανάγκη, κάνοντάς τους ευεργέτες της Πολιτείας και, επομένως, ευεργέτες ο ένας του άλλου.

Τους δημιούργησε όχι απλώς για να ικανοποιούν τον εαυτό τους, αλλά για να υπηρετούν το κοινό καλό και να κρατούν ενωμένη την Πολιτεία.

**ΓΛΑΥΚΩΝ:** Αλήθεια. Το είχα ξεχάσει.

**ΣΩΚΡΑΤΗΣ:** Πρόσεξε, Γλαύκων, ότι δεν υπάρχει αδικία στο να υποχρεώσουμε τους φιλοσόφους μας να φροντίζουν και τους άλλους.

Θα τους εξηγήσουμε ότι στις άλλες Πολιτείες άνθρωποι σαν κι αυτούς δεν υποχρεώνονται να συμμετέχουν στην πολιτική ζωή. Και αυτό είναι κατανοητό, γιατί μεγαλώνουν σύμφωνα με τις δικές τους επιθυμίες, ενώ η κυβέρνηση θα προτιμούσε να μην έχει καμία ανάμειξη μαζί τους.

Αφού μορφώθηκαν μόνοι τους, δεν μπορεί κανείς να περιμένει από αυτούς ευγνωμοσύνη για μια παιδεία που δεν έλαβαν ποτέ από την Πολιτεία.

Εμείς όμως σας φέραμε στον κόσμο για να γίνετε άρχοντες της κυψέλης, κύριοι του εαυτού σας και των άλλων πολιτών.

Σας μορφώσαμε πολύ καλύτερα και πληρέστερα από τους άλλους και, επομένως, είστε περισσότερο ικανοί να μοιραστείτε και τις δύο πλευρές του καθήκοντός σας.

Γι' αυτό, όταν έρθει η σειρά του καθενός από εσάς, πρέπει να κατέβει ξανά στην κοινή κατοικία εκεί κάτω και να μάθει να βλέπει μέσα στο σκοτάδι.

Όταν συνηθίσετε το σκοτάδι, θα βλέπετε δέκα χιλιάδες φορές καλύτερα από τους κατοίκους της σπηλιάς. Θα καταλαβαίνετε τι είναι κάθε εικόνα και τι αντιπροσωπεύει, επειδή έχετε δει το όμορφο, το δίκαιο και το αγαθό στην αληθινή τους φύση.

Τότε η Πολιτεία μας, που είναι και δική σας, θα γίνει πραγματικότητα και όχι απλώς ένα όνειρο.

Θα κυβερνάται με πνεύμα πολύ διαφορετικό από εκείνο των άλλων Πολιτειών, όπου οι άνθρωποι πολεμούν μεταξύ τους για σκιές και αγωνίζονται για την εξουσία, θεωρώντας την εξουσία το μεγαλύτερο αγαθό.

Η αλήθεια είναι ότι η Πολιτεία στην οποία εκείνοι που κυβερνούν είναι οι πιο απρόθυμοι να κυβερνήσουν είναι πάντοτε η καλύτερη και η πιο ειρηνικά διοικούμενη. Ενώ η Πολιτεία στην οποία οι άρχοντες διψούν περισσότερο για εξουσία είναι η χειρότερη.

**ΓΛΑΥΚΩΝ:** Πολύ σωστά.

**ΣΩΚΡΑΤΗΣ:** Και όταν οι μαθητές μας ακούσουν αυτά, θα αρνηθούν να πάρουν τη σειρά τους στους κόπους της Πολιτείας, ενώ τους επιτρέπεται να περνούν το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου τους μαζί, μέσα στο ουράνιο φως;

**ΓΛΑΥΚΩΝ:** Αδύνατον. Είναι δίκαιοι άνθρωποι και οι εντολές που τους επιβάλλουμε είναι δίκαιες. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο καθένας τους θα δεχτεί το δημόσιο αξίωμα ως αναγκαίο καθήκον και όχι με τον τρόπο των σημερινών αρχόντων.

**ΣΩΚΡΑΤΗΣ:** Ναι, φίλε μου, και εδώ βρίσκεται το ουσιαστικό σημείο.

Πρέπει να προσφέρεις στους μελλοντικούς άρχοντές σου μια άλλη και καλύτερη ζωή από εκείνη της πολιτικής φιλοδοξίας. Τότε μόνο μπορείς να έχεις μια καλά οργανωμένη Πολιτεία.

Μόνο σε μια τέτοια Πολιτεία θα κυβερνούν εκείνοι που είναι πραγματικά πλούσιοι —όχι σε ασήμι και χρυσό, αλλά σε αρετή και σοφία, που είναι τα αληθινά αγαθά της ζωής.

Αν όμως μπουν στη δημόσια ζωή φτωχοί σε αρετή και διψασμένοι για το προσωπικό τους συμφέρον, πιστεύοντας ότι μέσω της πολιτικής εξουσίας μπορούν να αρπάξουν για τον εαυτό τους το μεγαλύτερο αγαθό, τότε τάξη δεν μπορεί ποτέ να υπάρξει.

Θα πολεμούν για τα αξιώματα και οι εμφύλιες και οικογενειακές συγκρούσεις που θα προκύψουν από αυτή τη διαμάχη θα οδηγήσουν στην καταστροφή τόσο των ίδιων των αρχόντων όσο και ολόκληρης της Πολιτείας.

**ΓΛΑΥΚΩΝ:** Απολύτως σωστά.

**ΣΩΚΡΑΤΗΣ:** Και η μόνη ζωή που μπορεί να κοιτάξει αφ' υψηλού τη ζωή της πολιτικής φιλοδοξίας είναι η ζωή της αληθινής φιλοσοφίας. Γνωρίζεις κάποια άλλη;

**ΓΛΑΥΚΩΝ:** Πραγματικά, όχι.

**ΣΩΚΡΑΤΗΣ:** Και εκείνοι που κυβερνούν δεν πρέπει να είναι εραστές της ίδιας της εξουσίας. Γιατί, αν είναι, θα εμφανιστούν αντίπαλοι εραστές και θα πολεμήσουν μεταξύ τους.

**ΓΛΑΥΚΩΝ:** Αναμφίβολα.

**ΣΩΚΡΑΤΗΣ:** Ποιους, λοιπόν, θα υποχρεώσουμε να γίνουν φύλακες;

Ασφαλώς εκείνους που είναι οι σοφότεροι στα ζητήματα της Πολιτείας, εκείνους χάρη στους οποίους η Πολιτεία θα κυβερνηθεί με τον καλύτερο τρόπο και οι οποίοι, ταυτόχρονα, διαθέτουν άλλες τιμές και μια καλύτερη ζωή από εκείνη που προσφέρει η πολιτική εξουσία.