Ντιντερό

ΑΡΧΙΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

ΝΤΕΝΙ ΝΤΙΝΤΕΡΟ

Αποσπάσματα

Πολιτική εξουσία,
( Από εγκυκλοπαίδεια)

Κάθε αυθαίρετη διακυβέρνηση είναι κακή δεν εξαιρώ την αυθαίρετη διακυβέρνηση ενός καλού, σταθερού, δίκαιου και φωτισμό νου ηγεμόνα. [...] Ένας δεσπότης, και ο καλύτερος των ανθρώπων να είναι, κυβερνώντας κατά την αρέσκειά του διαπράττει έγκλημα. Είναι ένας καλός βοσκός που καταντά τους υπηκόους του στην κατάσταση των ζώων. [...] Μια από τις μεγαλύτερες δυστυχίες που μπορούν να συμβούν σε' ένα ελεύθερο έθνος, θα ήταν δύο ή τρείς αλλεπάλληλες βασιλείες δίκαιου και φωτισμένου δεσποτισμού.

Η διακυβέρνηση, παρ' ότι κληρονομική σε μια οικογένεια και βαλμένη στα χέρια ενός, δεν είναι ιδιωτικό αγαθό, αλλά δημόσιο αγαθό πού, κατά συνέπεια, δεν μπορεί ποτέ ν' αφαιρεθεί από το λαό, στον οποίο και μόνο ανήκει ουσιαστικά και σε πλήρη κυριότητα. Γι' αυτό το λόγο, αυτός πάντα καταρτίζει το συμβόλαιο που κατακυρώνει την άσκησή της. Δεν ανήκει το Κράτος στον ηγεμόνα, ο ηγεμόνας ανήκει στο Κράτος αλλά ανήκει στον ηγεμόνα να κυβερνά, επειδή τον διάλεξε γι' αυτό το σκοπό το Κράτος, επειδή δεσμεύτηκε απέναντι στους λαούς να διαχειρίζεται τις κρατικές υποθέσεις και επειδή οι λαοί, από τη μεριά τους, δεσμεύτηκαν να τον υπακούνε, σύμφωνα με τους νόμους. Αυτός που φορά το στέμμα έχει απολύτως το δικαίωμα να το καταθέσει, αν θέλει αλλά δεν έχει το δικαίωμα να το μεταφέρει στο κεφάλι ενός άλλου, χωρίς τη συγκατάθεση του έθνους που το έλα στο δικό του. Με δυο λόγια, η διακυβέρνηση, το στέμμα και η δημόσια εξουσία είναι αγαθά που ιδιοκτήτης τους είναι το σώμα του έθνους και που οι ηγεμόνες έχουν την επικαρπία τους και είναι οι λειτουργοί και θεματοφύλακές τους.

Από Ιστορία των Δύο Ινδιών (1777)

Ελευθερία είναι ή ιδιοκτησία τού εαυτού σου . Διακρίνουμε τριών ειδών ελευθερίες. Τη φυσική ελευθερία, την εν κοινωνία ελευθερία, την πολιτική ελευθερία. Με άλλα λόγια, την ελευθερία του ανθρώπου, την ελευθερία του πολίτη και την ελευθερία ενός λαού. Η φυσική ελευθερία είναι το δικαίωμα που έχει δώσει σε κάθε άνθρωπο ή φύση να διαθέτει τον εαυτό του, κατά τη βούλησή του. Η εν κοινωνία ελευθερία είναι το δικαίωμα που οφείλει να εγγυάται η κοινωνία σε κάθε πολίτη να κάνει ό,τι δεν είναι αντίθετο προς τους νόμους. Η πολιτική ελευθερία είναι η κατάσταση ενός λαού που δεν έχει αλλοτριώσει την κυριαρχία του, και που φτιάχνει τους νόμους του, η συμμετέχει, κατά μέρος, στη νομοθεσία του.

Η πρώτη από αυτές τις ελευθερίες αποτελεί, μετά το λογικό, το διακριτικό χαρακτηριστικό του ανθρώπου. Αλυσοδένει κανείς και υποτάσσει το κτήνος, επειδή αυτό δεν έχει καμιάν αντίληψη του δικαίου και του άδικου, καμιάν ιδέα μεγαλείου και χαμέρπειας. Αλλά σ' εμένα η ελευθερία είναι η αρχή των ελαττωμάτων και των αρετών μου. Μόνο ο ελεύθερος άνθρωπος μπορεί να πει θέλω ή δε θέλω και μπορεί επομένως να είναι άξιος επαίνου ή κατηγόριας. Χωρίς την ελευθερία, ή την ιδιοκτησία του σώματος και την αυτόνομη χρήση του πνεύματός σου, δεν είσαι ούτε σύζυγος, ούτε πατέρας, ούτε συγγενής, ούτε φίλος. Δεν έχεις ούτε πατρίδα, ούτε συμπολίτη, ούτε θεό.

Στα χέρια του κακού, όργανο της κακουργίας του, ο δούλος βρίσκεται χαμηλότερα από το σκύλο που εξαπολούσε ο Ισπανός κατά του αυτόχθονα Αμερικανού: γιατί η συνείδηση, που λείπει από το σκύλο, παραμένει στον άνθρωπο. Εκείνος που παραιτείται άνανδρα από την ελευθερία του, παραδίδεται στις τύψεις και στην πιο μεγάλη δυστυχία που μπορεί να δοκιμάσει ένα πλάσμα που σκέφτεται και αισθάνεται. "Αν δεν υπάρχει, κάτω ά τον ουρανό, καμιά δύναμη που να μπορεί ν' αλλάξει την εσωτερική μου οργάνωση και να μ' αποκτηνώσει, δεν υπάρχει και κα μα που να μπορεί να ορίζει την ελευθερία μου. “Ο Θεός είναι πατέρας μου και όχι αφέντης μου. Είμαι παιδί του και όχι δούλος του. Πως θα παραχωρούσα λοιπόν στην πολιτική εξουσία, αυτό που αρνιέμαι στη θεϊκή παντοδυναμία;

Αυτές οι αιώνιες κι αμετακίνητες αλήθειες, το θεμέλιο κάθε ηθικής, η βάση κάθε λογικής διακυβέρνησης, θα αμφισβητηθούν; Ναι! Και την ανθρωποκτονία αυτή τόλμη θα την έχει μια βάρβαρη και χαμερπής φιλοχρηματία. Κοιτάξτε αυτόν τον εφοπλιστή που, σκυμμένος στο γραφείο του, κανονίζει, με την πένα στο χέρι, πόσες δολοφονίες μπορούν να γίνουν με εντολή του στις ακτές της Γουινέας που εξετάζει, με την άνεσή του, πόσα τουφέκια θα χρειαστεί για ν' αποκτήσει ένα νέγρο, πόσες αλυσίδες για να τον κρατήσει σφιχτοδεμένο στο καράβι του, πόσα μαστίγια για να τον κάνει να δουλεύει. Που υπολογίζει, ψύχραιμα, πόσα θα του αποφέρει κάθε σταγόνα αίμα, που μ' αυτό και σκλάβος θα ποτίσει το κτήμα του, που συζητά πως η νέγρα θα 'έχει καλύτερη απόδοση: δουλεύοντας με τ' αδύναμα χέρια της ή εκθέτοντας τη ζωή της στους κινδύνους της γέννας.

Ανατριχιάζεις... Α! Αν τυχόν υπάρχει μια θρησκεία που ν' ανέχεται, πού να εξουσιοδοτεί, έστω και με τη σιωπή της, παρόμοιες φρίκες, αν απασχολημένη με άχρηστα ή δημαγωγικά ζητήματα, δεν καταριόταν αδιάκοπα τους δημιουργούς ή τα όργανα αυτής της τυραννίας, αν κήρυττε έγκλημα το να σπάσει ο σκλάβος τις αλυσίδες του, αν ανεχόταν στους κόλπους της τον ανόσιο δικαστή που καταδικάζει σε θάνατο το δραπέτη, αν αυτή η θρησκεία υπήρχε, δε θα 'πρεπε να θάψουμε τους λειτουργούς της κάτω από τα συντρίμματα των βωμών τους;

Δοκίμιο για τις βασιλείες του Κλαύδιου και του Νέρωνα (1782)

(Αναφέρεται στην ανεξαρτητοποίηση των ΗΠΑ μετά τον πόλεμων των 13 πρώτων αποικιών με τη Μεγάλη Βρετανία. (1775-1783).

“Ύστερα από αιώνες γενικής καταπίεσης, είθε η επανάσταση που μόλις πραγματοποιήθηκε πέρα απ' τις θάλασσες, προσφέροντας σ' όλους τους κατοίκους της Ευρώπης ένα άσυλο κατά του φανατισμού και της τυραννίας, να διδάξει σ' αυτούς που κυβερνούν τους ανθρώπους τη νόμιμη χρήση της εξουσίας τους! Είθε αυτοί οι νέοι Αμερικανοί, που προτίμησαν να δουν τις γυναίκες τους να βιάζονται, τα παιδιά τους να στραγγαλίζονται, τις κατοικίες τους να καταστρέφονται, τα χωράφια τους ν' αφανίζονται, τις πόλεις τους να πυρπολούνται, που προτίμησαν να χύσουν το αίμα τους και να πεθάνουν παρά να χάσουν το παραμικρό μεράδι της ελευθερίας τους, είθε να προλάβουν την τεράστια αύξηση και την άνιση κατανομή του πλούτου, τη χλιδή, τη μαλθακότητα, τη διαφθορά των ηθών, και να προνοήσουν για τη διατήρηση της ελευθερίας τους και τη διάρκεια της διακυβέρνησής τους!

Είθε ν' απομακρύνουν, τουλάχιστο για μερικούς αιώνες, την καταδίκη που έχει εκφερθεί εναντίον κάθε πράγματος σ' αυτό τον κόσμο: να γεννιόνται, ν' ακμάζουν για ένα διάστημα, να γερνούν και να τελειώνουν! Είθε η γη να καταπιεί εκείνην απ' τις επαρχίες τους, που θα γινόταν μια μέρα αρκετά ισχυρή, κι αρκετά αστόχαστη, ώστε ν' αναζητήσει τον τρόπο για να υποτάξει τις άλλες! Είθε στην καθεμιά απ' αυτές να μη γεννηθεί ποτέ, ή να πεθάνει παρευθύς απ' τη ρομφαία του δήμιου, ή άπ' το μαχαίρι ενός Βρούτου, ο πολίτης που θα γινόταν μια μέρα αρκετά ισχυρός, κι εχθρός της ίδιας του της ευτυχίας, ώστε να διαμορφώσει το σχέδιο να καταστεί κύριός τους!

Ας σκέφτονται πως το γενικό καλό δε γίνεται ποτέ παρά από ανάγκη, και πώς η μοιραία περίοδος για τα κράτη είναι ο χρό νος της ευημερίας και όχι της έναντιότητας. "Ας διαβάζουν στην πρώτη παράγραφο των Χρονικών τους: «Λαοί της βόρειας Αμερικής, να θυμόσαστε πάντα πως ή δύναμη από την οποία σας απελευθέρωσαν οι πατέρες σας, μέχρι πριν λίγο κυρίαρχη των θαλασσών και των ηπείρων, σύρθηκε στον κατήφορο της καταστροφής της από την κατάχρηση της ευημερίας της.»

Η έναντιότητα δραστηριοποιεί τους προικισμένους ανθρώπους, η ευημερία τους καθιστά άχρηστους, και φέρνει στις πρώτες θέσεις τους ανίκανους, τους διεφθαρμένους πλούσιους και τους κακούς.

[…] "Ας σκέφτονται πως ένα κράτος δεν υποστηρίζεται ούτε από το χρυσάφι, ούτε καν από το πλήθος των χεριών, αλλά από τα ήθη. Χίλιοι άνθρωποι που δε φοβούνται για τη ζωή τους είναι πιο τρομεροί από δέκα χιλιάδες που φοβούνται για την περιουσία τους. *Ας έχουν ο καθένας στο σπίτι του, στην άκρη του χωραφιού του δίπλα στον αργαλειό του, δίπλα στο κάρο του, το ντουφέκι του, το σπαθί και τη λόγχη του. "Ας είναι όλοι τους στρατιώτες.

"Ας σκέφτονται πως αν, στις περιστάσεις που επιτρέπουν τη συζήτηση, η συμβολή των γερόντων είναι η καλύτερη, στις στιγμές της κρίσης τα νιάτα στοχάζονται συνήθως καλύτερα από τα γηρατειά.

Αποσπάσματα που ξεγλίστρησαν από το χαρτοφύλακα ενός φιλοσόφου

έκδοση Denis Diderot, Oeuvres completes, εκδ. Assezat.
Επιλογή - μετάφραση: Α. Σταϊνχάουερ.
[Πηγή: www.doctv.gr]

ΛΕΤΕ ΠΩΣ ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΙΑ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ, και θέλω πολύ να συμφωνήσω, όμως η οικουμενική αυτή ηθική δεν μπορεί να είναι το αποτέλεσμα ενός τοπικού ή επιμέρους αιτίου. Υπήρξε η ίδια σε όλους τους περασμένους χρόνους, και θα είναι η ίδια στους επερχόμενους αιώνες. Δεν δύναται λοιπόν να έχει ως βάση τις θρησκευτικές απόψεις, οι οποίες από τις απαρχές του κόσμου μας, και από τον έναν πόλο της γης στον άλλο, πάντα ποίκιλλαν.

ΠΟΥ ΠΡΕΠΕΙ ΛΟΙΠΟΝ Ν’ ΑΝΑΖΗΤΗΣΟΥΜΕ τις απαρχές τούτης της τόσο σταθερής και τόσο διαδεδομένης ομοφωνίας της κρίσης, εν μέσω των αντιτιθέμενων και εφήμερων απόψεων; Σε ένα σταθερό και αιώνιο φυσικό αίτιο. Και πού ανευρίσκεται το αίτιο αυτό; Βρίσκεται στον ίδιο τον άνθρωπο, στην ομοιότητα της οργάνωσης του ενός ανθρώπου με τον άλλο, μια ομοιότητα στην οργάνωση που επισύρει εκείνη των αναγκών, των ίδιων ηδονών, των ίδιων βασάνων. Πηγή της ανάγκης της κοινωνίας ή μίας κοινής πάλης ενάντια στους κοινούς κινδύνους και που γεννιέται στα σπλάχνα της ίδιας της φύσης που απειλεί τον άνθρωπο από εκατό διαφορετικές πλευρές.

ΙΔΟΥ Η ΚΑΤΑΒΟΛΗ ΤΩΝ ΕΠΙΜΕΡΟΥΣ ΔΕΣΜΩΝ και των οικιακών αρετών. Ιδού η καταβολή των γενικών δεσμών και των δημοσίων αρετών. Ιδού η πηγή όλων των ατομικών συνθηκών και όλων των νόμων. Ιδού η αιτία της ισχύος τους σ’ ένα μικρό και επαπειλούμενο έθνος. Ιδού η αιτία της αδυναμίας τους σε ένα ήσυχο και εύπορο έθνος. Ιδού ο σχεδόν πλήρης εκμηδενισμός τους από το ένα έθνος στο άλλο.

ΠΡΕΠΕΙ ΑΡΑΓΕ Ν’ ΑΡΠΑΞΟΥΜΕ ΑΠΟ ΤΗ ΦΥΣΗ οτιδήποτε μπορούμε ν’ αποσπάσουμε, είτε η πάλη μας ενάντιά της θα έπρεπε μήπως να αρκεστεί στο να μας διευκολύνει στον μικρό αριθμό των βασικών αναγκών τις οποίες εκείνη μας καθόρισε, τη στέγη, το ντύσιμο, το φαγητό, την αναπαραγωγή με τους ομοίους μας και την ασφαλή ανάπαυση;

ΔΕΝ ΘΑ ΗΤΑΝ ΟΛΑ Τ’ ΑΛΛΑ ΠΑΡΑ ΜΙΑ ΤΥΧΑΙΟΤΗΤΑ της υπερβολής του είδους μας, όπως οτιδήποτε υπερβαίνει τη φιλοδοξία μιας κάποιας τύχης, κι ανάμεσά μας η υπερβολή του ατόμου, δηλαδή ένα ασφαλές μέσο για να εξαθλιώνει κανείς τη ζωή του ασχολούμενος υπερβολικά ώστε να καταστεί ευτυχισμένος; Εάν όμως τούτες οι ιδέες ήταν αληθείς, πόσοι άνθρωποι θα έχουν βασανιστεί μάταια! Θα είχαν όντως χάσει τον πρωταρχικό στόχο, την πάλη ενάντια στη φύση.

ΜΟΛΙΣ Η ΦΥΣΗ ΗΤΤΗΘΕΙ, τα υπόλοιπα δεν είναι πλέον παρά επίδειξη, που μας στοιχίζει περισσότερα απ’ όσα μας αποδίδει.