Μοντεσόρι
ΑΡΧΙΚΗ ΣΕΛΙΔΑ
|
|---|
Μαρία Μοντεσσόρι
Εκπαίδευσηγια έναν καινούριο κόσμοΜτφ. Μαρίνα Λώμη
Εκδόσεις Γλάρος ΑΘΗΝΑ 1981
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1
Εισαγωγή
Η δημιουργική, ζωντανή και δυναμική ενέργεια του παιδιού έχει μείνει άγνωστη για χιλιάδες χρόνια – ένα κρυμμένο ορυχείο πνευματικών θησαυρών. Ο άνθρωπος απέτυχε τόσο πολύ να αναγνωρίσει τα πλούτη που βρίσκονται θαμμένα στον ψυχικό κόσμο του παιδιού, που από την αρχή και μέχρι τώρα συνεχίζει να καταστέλλει τις ενέργειες αυτές και να τις εκμηδενίζει. Σκοπός του βιβλίου αυτού είναι να αναπτύξει και να προστατέψει τις μεγάλες δυνάμεις του παιδιού και να ανοίξει στους δασκάλους νέες προοπτικές, που θα μεταβάλουν το έργο τους από αγγαρεία σε ευχαρίστηση και από καταπίεση σε συνεργασία με τη φύση. Ο κόσμος μας έχει γίνει κομμάτια και χρειάζεται ανοικοδόμηση- ένας από τους βασικούς παράγοντες αυτής της ανοικοδόμησης είναι η αγωγή, την ενίσχυση της οποίας συστήνουν όλοι οι συνετοί και φρόνιμοι άνθρωποι εξίσου με μια επιστροφή στη θρησκεία.
Η ανθρωπότητα δεν είναι όμως ακόμα έτοιμη για την εξέλιξη που τόσο φλογερά επιθυμεί, το κτίσιμο μιας ειρηνικής και αρμονικής κοινωνίας που θα καταργήσει τους πολέμους. Οι άνθρωποι δεν έχουν μάθει ακόμα να κατευθύνουν αυτοί τα γεγονότα, κι έτσι γίνονται θύματά τους. Οι υψηλές ιδέες, τα ευγενικά συναισθήματα πάντα έβρισκαν τρόπο να εκφράζονται, οι πόλεμοι όμως δεν σταμάτησαν! Αν η αγωγή συνεχίσει ν’ ακολουθεί τη γνωστή γραμμή μετάδοσης της γνώσης, τότε το πρόβλημα θα μείνει άλυτο και δεν θα υπάρξει καμιά ελπίδα για τον κόσμο. Μόνο μια επιστημονική έρευνα της ανθρώπινης προσωπικότητας μπορεί να μας οδηγήσει στη σωτηρία και σ’ αυτό το πλαίσιο το παιδί αποτελεί μια ψυχική οντότητα, μια κοινωνική ομάδα τεράστιου μεγέθους και μια πραγματικά παγκόσμια δύναμη αν χρησιμοποιηθεί σωστά. Η βοήθεια και η σωτηρία, αν έρθουν, θα έρθουν από το παιδί, γιατί το παιδί είναι ο δημιουργός του ανθρώπου και της κοινωνίας. Το παιδί είναι προικισμένο με μια εσωτερική δύναμη που μπορεί να μας οδηγήσει σ’ ένα πιο φωτεινό μέλλον. Η μόρφωση δεν θα πρέπει να είναι πια μια αποκλειστική μετάδοση γνώσης, πρέπει ν’ ακολουθήσει ένα νέο μονοπάτι, αναζητώντας την αποδέσμευση των ανθρώπινων δυνατοτήτων.
Πότε θα πρέπει ν’ αρχίζει μια τέτοια αγωγή; Η απάντησή μας είναι πως το μεγαλείο της ανθρώπινης προσωπικότητας αρχίζει στη γέννηση, και είναι μια άποψη γεμάτη πρακτική αλήθεια, όσο κι αν μοιάζει έντονα μυστικιστική. Η ψυχική ζωή του νεογέννητου έχει ήδη προκαλέσει μεγάλο ενδιαφέρον και πολλοί επιστήμονες και ψυχολόγοι έχουν κάνει παρατηρήσεις βρεφών από τις τρεις ώρες ως πέντε μέρες μετά τη γέννηση. Το συμπέρασμα αυτών των παρατηρήσεων είναι πως τα δυο πρώτα χρόνια της ζωής είναι τα πιο σημαντικά. Η παρατήρηση αποδεικνύει πως τα μικρά παιδιά είναι προικισμένα με ειδικές ψυχικές δυνάμεις και μας δείχνει νέους τρόπους να τις φέρουμε στην επιφάνεια -στην κυριολεξία να τις εκπαιδεύσουμε- στη συνεργασία μας με τη φύση.
Η δημιουργική, ζωντανή και δυναμική ενέργεια του παιδιού έχει μείνει άγνωστη για χιλιάδες χρόνια - ένα κρυμμένο ορυχείο πνευματικών θησαυρών, όπως ακριβώς οι τεράστιοι θησαυροί που ήταν κρυμμένοι στα έγκατα της γης, ήταν παντελώς άγνωστοι στους ανθρώπους που περπάτησαν για πρώτη φορά στην επιφάνειά της. 0 άνθρωπος απέτυχε τόσο πολύ να αναγνωρίσει τα πλούτη που βρίσκονται θαμμένα στον ψυχικό κόσμο του παιδιού, που από την αρχή και μέχρι τώρα συνεχίζει να καταστέλλει την ενέργεια αυτή και να την εκμηδενίζει. Τώρα, για πρώτη φορά, έχουν αρχίσει μερικοί να υποψιάζονται την ύπαρξή τους, την ύπαρξη ενός θησαυρού που ποτέ δεν τον εκμεταλλεύτηκε κανείς, πιο πολύτιμου κι απ’ το χρυσάφι, της πραγματικής ψυχής του ανθρώπου.
Η παρατήρηση των δύο πρώτων χρόνων της ζωής έχει ρίξει νέο φως στους νόμους της ψυχικής δόμησης, δείχνοντας πως στην παιδική ηλικία διαφέρουν απόλυτα από αυτούς που διέπουν την ψυχολογία του ενηλίκου. Έτσι, ανοίγεται εδώ ένα νέο μονοπάτι, όπου δεν είναι ο δάσκαλος που διδάσκει το παιδί, αλλά το παιδί που διδάσκει το δάσκαλο.
Αυτό μπορεί να φαίνεται παράλογο, γίνεται όμως κατανοητό καθώς συνειδητοποιεί κανείς πως το παιδί έχει ένα μυαλό που απορροφά τη γνώση κι έτσι διδάσκει τον εαυτό του. Το γεγονός αυτό αποδεικνύεται εύκολα με τη μάθηση της ομιλίας απ’ το παιδί, ένα σπουδαίο πνευματικό κατόρθωμα. Ένα παιδί δυο χρόνων μιλάει τη γλώσσα των γονιών του, αν και κανένας δεν το έχει διδάξει. Όλοι όσοι έχουν μελετήσει το φαινόμενο αυτό συμφωνούν πως σε κάποια περίοδο της ζωής του το παιδί αρχίζει να χρησιμοποιεί ονόματα και λέξεις που σχετίζονται με τον περίγυρό του και σύντομα είναι σε θέση να χειρίζεται, με ευκολία, όλες τις ιδιαιτερότητες και τις συντακτικές κατασκευές, που φαίνονται αργότερα τόσο μεγάλα εμπόδια στους ενήλικους σπουδαστές μιας ξένης γλώσσας. Βλέπουμε, έτσι, πως μέσα στο παιδί υπάρχει ένας πολύ σχολαστικός κι ευσυνείδητος δάσκαλος που, πιστός στις προγραμματισμένες ημερομηνίες, εφοδιάζει μέσα σε τρία χρόνια ένα πλάσμα με γνώσεις που –όπως μας βεβαιώνουν οι ψυχολόγοι- ένας ενήλικος θα χρειαζόταν εξήντα χρόνια για να τις αποκτήσει. Η επιστημονική παρατήρηση έχει αποδείξει, επομένως, πως η μόρφωση δεν είναι κάτι που δίνει ο δάσκαλος. Η μόρφωση είναι μια φυσική διαδικασία που πραγματώνεται αυθόρμητα μέσα στο ανθρώπινο πλάσμα και αποκτάται όχι με το να ακούει λόγια, αλλά με τις εμπειρίες που έχει από το περιβάλλον του. Το καθήκον του δασκάλου είναι να ετοιμάσει μια σειρά από κίνητρα μορφωτικής δραστηριότητας, απλωμένα σ’ ένα ειδικά προετοιμασμένο περιβάλλον, και μετά να αποφεύγει τις ενοχλητικές παρεμβάσεις. Το μόνο που μπορεί να κάνει ο δάσκαλος είναι να βοηθήσει τη δουλειά που γίνεται, όπωςοι υπηρέτες βοηθάνε τον αφέντη.
Κάνοντάς το αυτό, θα δει να ξεδιπλώνεται μπροστά του η ανθρώπινη ψυχή σ’ όλο της το μεγαλείο και να προβάλλει στον ορίζοντα έναςΝέος Άνθρωπος που δεν θα γίνεται πια θύμα των γεγονότων, αλλά θα μπορεί με καθαρή ματιά να κατευθύνει και να διαμορφώνει το μέλλον της ανθρώπινης κοινωνίας.
|