Ευάγγελος Π. Παπανούτσος |ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ

Ευάγγελος Π. Παπανούτσος ΑΡΧΙΚΗ ΣΕΛΙΔΑ Τα ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ του Ευάγγελου Παπανούτσου δημοσιεύτηκαν τον Δεκέμβριο του 1982, λίγους μήνες μετά τον θάνατο του.
Ευάγγελος Π. Παπανούτσος ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ Εκδόσεις ΦΙΛΙΠΠΟΤΗ αποσπάσματα Το 1957, επί πρωθυπουργίας Καραμανλή, είχα την περίεργη τύχη να κληθώ στη μεγάλη Επιτροπή Παιδείας. Υπουργός Παιδείας ήταν ο Γεροκωστόπουλος και Προεδρίας ο Τσάτσος – μάλλον ο τελευταίος με πρότεινε. Επί ενάμιση χρόνο αγωνίστηκα όσο μπορούσα, μαζί με τον Λούρο, τον Ζέρβα και τον Μπούη, για να επικρατήσει ένα νεότερο πνεύμα στην εκπαίδευση. Και το πετύχαμε. Τα πρώτα σπέρματα της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης μπαίνουν στα πορίσματα αυτής της επιτροπής. […] Το 1963, με πρωθυπουργό και υπουργό Παιδείας τον Γ. Παπανδρέου, αρχίζει η πραγματική δουλειά για την αναμόρφωση της εκπαιδευτικής νομοθεσίας. Μπαίνουμε στη Βουλή και η μεταρρύθμιση γίνεται νόμος του κράτους. Ε, ναι, το παγοθραυστικό που θα σπάσει τον πάγο. Η δημοτική γίνεται ισότιμη γλώσσα με την καθαρεύουσα. Η υποχρεωτική εκπαίδευση πάει στα εννέα χρόνια, από τα έξι που ήταν. Το μονολιθικό Γυμνάσιο διαχωρίζεται σε Γυμνάσιο και Λύκειο. Η διδασκαλία των αρχαίων κειμένων γίνεται από μεταφράσεις. Ιδρύεται το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, με επικεφαλής σπουδαίους επιστήμονες, σαν τον Ι. Κακριδή και τον Ν. Κρητικό. Και καθιερώνεται το ακαδημαϊκό απολυτήριο. […] Σε φιλική συγκέντρωση άκουσα ένα βράδυ άγνωστή μου κυρία να διηγείται, εμβρόντητη τάχα, ότι στο γλωσσικό μάθημα τα παιδιά, με το νέο πρόγραμμα διδάσκονται απίστευτα πράγματα, λ.χ. το αγοράκι της φίλης της έκλινε στο τετράδιό του με τη συγκατάθεση του δασκάλου το όνομα «η φορά» στον πληθυντικό «οι φοράδες». Την πλησίασα τότε και τη ρώτησα σε ποιο σχολείο φοιτά το παιδί των φίλων της. Μου απαντά: στο Πειραματικό του Πανεπιστημίου. Πρωί – πρωί την άλλη μέρα κάνω μόνος μου αιφνιδιασμό στις τάξεις του Πειραματικού, εξετάζω τα τετράδια των μαθητών των μικρών τάξεων, πουθενά το εξάμβλωμα τούτο. Τηλεφωνώ στην κυρία το αποτέλεσμα και παίρνω την απάντηση ότι έκανε λάθος στο όνομα του σχολείου, πιστεύει όμως ότι είναι το ιδιωτικό Τάδε. Πηγαίνω αμέσως στο σχολείο τούτο, μπαίνω σε όλες τις τάξεις, θέτω ως άσκηση στα παιδιά την κλίση του ονόματος «η φορά», και πάλι η πληροφορία διαψεύδεται. Ξανατηλεφωνώ στην κυρία η οποία αυτή τη «φορά» μου απαντά εκνευρισμένη ότι δεν θυμάται πια το όνομα του σχολείου, ούτε μπορεί να το μάθει… Με τον ίδιο αδιάκριτο και ανεύθυνο τρόπο οι καλοθελητές (των καλών πάντοτε κοινωνικών τάξεων άνθρωποι) διέδιδαν τότε ότι για τη νέα Γραμματική (της Δημοτικής) που διδάσκονταν τα παιδιά τους στο σχολείο, τα παραθετικά του επιθέτου «(υ)ψηλός» ήσαν: «ταβανόσκουπα» και «μαντράχαλος». Οι παλαιότεροι θα θυμούνται ότι στον πόλεμο κατά του Ψυχάρη οι «καθαρολόγοι» υποστήριζαν ότι τον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο οι «μαλλιαροί» θα τον έλεγαν «Κώτσο Παλιοκουβέντα» και το «Σοφία ορθοί» της εκκλησίας «Σοφία, σούζα». Η ιστορία δηλαδή επαναλαμβανότανε με τρόπο κωμικοτραγικό. […] "Η στάση των αντιφρονούντων πολιτικών και πνευματικών κύκλων απέναντι στην Εκπαιδευτική Μεταρρύθμιση υπήρξε αληθινά αξιοθρήνητη. Όταν ξαναφέρνω στο νου μου το οικτρό θέαμα που παρουσίασε τότε η λεγόμενη επίλεκτη μερίδα ή ηγετική τάξη της κοινωνίας μας, με τα δημοσιογραφικά της όργανα τους ακαδημαϊκούς και τους κοινοβουλευτικούς εκπροσώπους της, ντρέπομαι και σαν Έλληνας και σαν γραμματισμένος άνθρωπος. Πριν ακόμα δοθεί στη δημοσιότητα το νομοθέτημα με την εισηγητική του έκθεση (πράγμα που έγινε αμέσως με την κατάθεσή του στη Γραμματεία της Βουλής) είχεν αρχίσει η πολεμική εναντίον μου με κακοπιστία, εμπάθεια και βιαιότητα που δεν έχουν τα προηγούμενά τους στην πρόσφατη τουλάχιστον ιστορία μας. Όταν δημοσιεύτηκαν στις εφημερίδες τα κείμενα και φάνηκε ότι η Κοινή Γνώμη υποδέχτηκε τα προτεινόμενα μέτρα με χαρά και ελπίδες, η επίθεση έφτασε πια στην αγριότητα και ξεπέρασε τα όρια της ντροπής. Δεν ήσαν μόνο οι βάναυσοι αρθρογράφοι και οι κατά σύστημα συκοφάντες του κίτρινου Τύπου που έχυναν κάθε μέρα το σιχαμερό δηλητήριό τους, αλλά και πολλοί μεγαλόσχημοι πανεπιστημιακοί εκπαιδευτικοί και κληρικοί Αυτοί ιδίως ήσαν οι εξοργιστικότεροι, αντί να καθοδηγήσουν με το παράδειγμά τους την κριτική, ακόμη και τη δυσμενή, στον ορθό δρόμο, που είναι ο αντικειμενικός έλεγχος και η ευπρεπής διατύπωση των αντιρρήσεων με σκοπό να γίνουν φανερά τα χάσματα, τα αβλεπτήματα, ακόμη και τα λάθη του συζητούμενου νομοθετήματος, εκείνοι πρώτοι μεταχειρίστηκαν τα αθέμιτα μέσα της πολεμικής: τη σοφιστεία, τη διαστροφή, τους κακεντρεχείς υπαινιγμούς, το ψεύδος, τον διασυρμό. Και προπάντων την κατασυκοφάντηση του υποτιθέμενου πρωτεργάτη (ή "αρχιτέκτονα", όπως τον είπαν) της Εκπαιδευτικής Μεταρρύθμισης - εμένα προσωπικά. Πύρινα άρθρα, με παχείς, εντυπωσιακούς τίτλους, δημοσιεύονταν κάθε μέρα στις αντιπολιτευόμενες εφημερίδες ("Καθημερινή", "Εστία", "Ακρόπολη", "Βραδινή", "Ημέρα", και στις επαρχιακές ακόμη, όπως στον "Ελληνικό Βορρά" της Θεσσαλονίκης) εναντίον της "αντεθνικής και ανίερης συνωμοσίας των απάτριδων και άθεων ανατροπέων της Εθνικής μας Παιδείας". Μερικοί (έξαλλοι κληρικοί και στενοκέφαλοι πιστοί) υπέβαλαν και καταγγελίες στην Ιερά Σύνοδο ζητώντας να αφοριστώ και να απαγορευτεί η κυκλοφορία των αντιθρησκευτικών συγγραμμάτων μου. Το εχθρικό τούτο μένος μεταδόθηκε στους ... δρόμους της πρωτεύουσας (όπου έγιναν διαδηλώσεις παραεκκλησιαστικών σωματείων με σύνθημα: "'Εξω από το Υπουργείο ο άθεος Παπανούτσος"), καθώς και στην αίθουσα της Βουλής. Εκεί η ατμόσφαιρα έγινε ανυπόφορη. Την ημέρα που επρόκειτο να αρχίσει η συζ'ητηση του νoμoσχεδίου της Εκπαιδευτικής Μεταρρύθμισης, επλησίασα τον κ.Κωνστ.Τσάτσο, τότε επιτελικό στέλεχος του αντιπολιτευόμενου την Κυβέρνηση κόμματος "Ε(θνικής) Ρ(ιζοσπαστικής) 'Ε(νωσης)", που τον είδα να μπαίνει στην αδειανή ακόμη αίθουσα της Βουλής, και με όλο που είχαν ψυχρανθεί οι σχέσεις μας (εξαιτίας ενος λιβέλλου του για την αρνητική στάση μου στο ζήτημα: αν θα είναι ή όχι συμφέρουσα στην Ελλάδα η είσοδος της στην "Ευρωπαϊκή Κοινήν Αγορά") και του είπα να προσπαθήσει η συζήτηση του νόμου από το κόμμα του να κρατηθεί σε υψηλό επίπεδο νηφαλιότητας και ευπρέπειας. Με διαβεβαίωσε ότι θα το κάνει, αλλά φαίνεται ότι δεν επέτυχε να πείσει τους συναδέλφους του. Γιατί οι "εθνικόφρονες' βουλευτές επετέθηκαν λαύροι κατά της κυβερνητικής πολιτικής στην Εκπαίδευση και διακήρυτταν σε όλους τους τόνους ότι, αν εφαρμοστεί το "καταχθόνιο" τούτο πρόγραμμα, το Έθνος θα αποκοπεί από... την "ελληνοχριστιανική" του παράδοση και τον δυτικό πολιτισμό, θα αλλαξοπιστήσει και θα εκβαρβαρωθεί. Στους λόγους των δεν άφηναν ευκαιρία να μην εκτοξεύουν εναντίον μου τις πιο απίθανες κατηγορίες".

Ευάγγελος Π. Παπανούτσος

ΑΡΧΙΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Τα ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ του Ευάγγελου Παπανούτσου δημοσιεύτηκαν τον Δεκέμβριο του 1982, λίγους μήνες μετά τον θάνατο του.

Ευάγγελος Π. Παπανούτσος

ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ

Εκδόσεις ΦΙΛΙΠΠΟΤΗ
αποσπάσματα
Το 1957, επί πρωθυπουργίας Καραμανλή, είχα την περίεργη τύχη να κληθώ στη μεγάλη Επιτροπή Παιδείας. Υπουργός Παιδείας ήταν ο Γεροκωστόπουλος και Προεδρίας ο Τσάτσος – μάλλον ο τελευταίος με πρότεινε. Επί ενάμιση χρόνο αγωνίστηκα όσο μπορούσα, μαζί με τον Λούρο, τον Ζέρβα και τον Μπούη, για να επικρατήσει ένα νεότερο πνεύμα στην εκπαίδευση. Και το πετύχαμε. Τα πρώτα σπέρματα της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης μπαίνουν στα πορίσματα αυτής της επιτροπής.

[…]

Το 1963, με πρωθυπουργό και υπουργό Παιδείας τον Γ. Παπανδρέου, αρχίζει η πραγματική δουλειά για την αναμόρφωση της εκπαιδευτικής νομοθεσίας. Μπαίνουμε στη Βουλή και η μεταρρύθμιση γίνεται νόμος του κράτους. Ε, ναι, το παγοθραυστικό που θα σπάσει τον πάγο. Η δημοτική γίνεται ισότιμη γλώσσα με την καθαρεύουσα. Η υποχρεωτική εκπαίδευση πάει στα εννέα χρόνια, από τα έξι που ήταν. Το μονολιθικό Γυμνάσιο διαχωρίζεται σε Γυμνάσιο και Λύκειο. Η διδασκαλία των αρχαίων κειμένων γίνεται από μεταφράσεις. Ιδρύεται το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, με επικεφαλής σπουδαίους επιστήμονες, σαν τον Ι. Κακριδή και τον Ν. Κρητικό. Και καθιερώνεται το ακαδημαϊκό απολυτήριο.

[…]

Σε φιλική συγκέντρωση άκουσα ένα βράδυ άγνωστή μου κυρία να διηγείται, εμβρόντητη τάχα, ότι στο γλωσσικό μάθημα τα παιδιά, με το νέο πρόγραμμα διδάσκονται απίστευτα πράγματα, λ.χ. το αγοράκι της φίλης της έκλινε στο τετράδιό του με τη συγκατάθεση του δασκάλου το όνομα «η φορά» στον πληθυντικό «οι φοράδες». Την πλησίασα τότε και τη ρώτησα σε ποιο σχολείο φοιτά το παιδί των φίλων της. Μου απαντά: στο Πειραματικό του Πανεπιστημίου. Πρωί – πρωί την άλλη μέρα κάνω μόνος μου αιφνιδιασμό στις τάξεις του Πειραματικού, εξετάζω τα τετράδια των μαθητών των μικρών τάξεων, πουθενά το εξάμβλωμα τούτο. Τηλεφωνώ στην κυρία το αποτέλεσμα και παίρνω την απάντηση ότι έκανε λάθος στο όνομα του σχολείου, πιστεύει όμως ότι είναι το ιδιωτικό Τάδε. Πηγαίνω αμέσως στο σχολείο τούτο, μπαίνω σε όλες τις τάξεις, θέτω ως άσκηση στα παιδιά την κλίση του ονόματος «η φορά», και πάλι η πληροφορία διαψεύδεται. Ξανατηλεφωνώ στην κυρία η οποία αυτή τη «φορά» μου απαντά εκνευρισμένη ότι δεν θυμάται πια το όνομα του σχολείου, ούτε μπορεί να το μάθει… Με τον ίδιο αδιάκριτο και ανεύθυνο τρόπο οι καλοθελητές (των καλών πάντοτε κοινωνικών τάξεων άνθρωποι) διέδιδαν τότε ότι για τη νέα Γραμματική (της Δημοτικής) που διδάσκονταν τα παιδιά τους στο σχολείο, τα παραθετικά του επιθέτου «(υ)ψηλός» ήσαν: «ταβανόσκουπα» και «μαντράχαλος». Οι παλαιότεροι θα θυμούνται ότι στον πόλεμο κατά του Ψυχάρη οι «καθαρολόγοι» υποστήριζαν ότι τον Κωνσταντίνο Παλαιολόγο οι «μαλλιαροί» θα τον έλεγαν «Κώτσο Παλιοκουβέντα» και το «Σοφία ορθοί» της εκκλησίας «Σοφία, σούζα». Η ιστορία δηλαδή επαναλαμβανότανε με τρόπο κωμικοτραγικό.

[…]

"Η στάση των αντιφρονούντων πολιτικών και πνευματικών κύκλων απέναντι στην Εκπαιδευτική Μεταρρύθμιση υπήρξε αληθινά αξιοθρήνητη. Όταν ξαναφέρνω στο νου μου το οικτρό θέαμα που παρουσίασε τότε η λεγόμενη επίλεκτη μερίδα ή ηγετική τάξη της κοινωνίας μας, με τα δημοσιογραφικά της όργανα τους ακαδημαϊκούς και τους κοινοβουλευτικούς εκπροσώπους της, ντρέπομαι και σαν Έλληνας και σαν γραμματισμένος άνθρωπος. Πριν ακόμα δοθεί στη δημοσιότητα το νομοθέτημα με την εισηγητική του έκθεση (πράγμα που έγινε αμέσως με την κατάθεσή του στη Γραμματεία της Βουλής) είχεν αρχίσει η πολεμική εναντίον μου με κακοπιστία, εμπάθεια και βιαιότητα που δεν έχουν τα προηγούμενά τους στην πρόσφατη τουλάχιστον ιστορία μας. Όταν δημοσιεύτηκαν στις εφημερίδες τα κείμενα και φάνηκε ότι η Κοινή Γνώμη υποδέχτηκε τα προτεινόμενα μέτρα με χαρά και ελπίδες, η επίθεση έφτασε πια στην αγριότητα και ξεπέρασε τα όρια της ντροπής.

Δεν ήσαν μόνο οι βάναυσοι αρθρογράφοι και οι κατά σύστημα συκοφάντες του κίτρινου Τύπου που έχυναν κάθε μέρα το σιχαμερό δηλητήριό τους, αλλά και πολλοί μεγαλόσχημοι πανεπιστημιακοί εκπαιδευτικοί και κληρικοί

Αυτοί ιδίως ήσαν οι εξοργιστικότεροι, αντί να καθοδηγήσουν με το παράδειγμά τους την κριτική, ακόμη και τη δυσμενή, στον ορθό δρόμο, που είναι ο αντικειμενικός έλεγχος και η ευπρεπής διατύπωση των αντιρρήσεων με σκοπό να γίνουν φανερά τα χάσματα, τα αβλεπτήματα, ακόμη και τα λάθη του συζητούμενου νομοθετήματος, εκείνοι πρώτοι μεταχειρίστηκαν τα αθέμιτα μέσα της πολεμικής: τη σοφιστεία, τη διαστροφή, τους κακεντρεχείς υπαινιγμούς, το ψεύδος, τον διασυρμό. Και προπάντων την κατασυκοφάντηση του υποτιθέμενου πρωτεργάτη (ή "αρχιτέκτονα", όπως τον είπαν) της Εκπαιδευτικής Μεταρρύθμισης - εμένα προσωπικά. Πύρινα άρθρα, με παχείς, εντυπωσιακούς τίτλους, δημοσιεύονταν κάθε μέρα στις αντιπολιτευόμενες εφημερίδες ("Καθημερινή", "Εστία", "Ακρόπολη", "Βραδινή", "Ημέρα", και στις επαρχιακές ακόμη, όπως στον "Ελληνικό Βορρά" της Θεσσαλονίκης) εναντίον της "αντεθνικής και ανίερης συνωμοσίας των απάτριδων και άθεων ανατροπέων της Εθνικής μας Παιδείας". Μερικοί (έξαλλοι κληρικοί και στενοκέφαλοι πιστοί) υπέβαλαν και καταγγελίες στην Ιερά Σύνοδο ζητώντας να αφοριστώ και να απαγορευτεί η κυκλοφορία των αντιθρησκευτικών συγγραμμάτων μου. Το εχθρικό τούτο μένος μεταδόθηκε στους ... δρόμους της πρωτεύουσας (όπου έγιναν διαδηλώσεις παραεκκλησιαστικών σωματείων με σύνθημα: "'Εξω από το Υπουργείο ο άθεος Παπανούτσος"), καθώς και στην αίθουσα της Βουλής.

Εκεί η ατμόσφαιρα έγινε ανυπόφορη. Την ημέρα που επρόκειτο να αρχίσει η συζ'ητηση του νoμoσχεδίου της Εκπαιδευτικής Μεταρρύθμισης, επλησίασα τον κ.Κωνστ.Τσάτσο, τότε επιτελικό στέλεχος του αντιπολιτευόμενου την Κυβέρνηση κόμματος "Ε(θνικής) Ρ(ιζοσπαστικής) 'Ε(νωσης)", που τον είδα να μπαίνει στην αδειανή ακόμη αίθουσα της Βουλής, και με όλο που είχαν ψυχρανθεί οι σχέσεις μας (εξαιτίας ενος λιβέλλου του για την αρνητική στάση μου στο ζήτημα: αν θα είναι ή όχι συμφέρουσα στην Ελλάδα η είσοδος της στην "Ευρωπαϊκή Κοινήν Αγορά") και του είπα να προσπαθήσει η συζήτηση του νόμου από το κόμμα του να κρατηθεί σε υψηλό επίπεδο νηφαλιότητας και ευπρέπειας. Με διαβεβαίωσε ότι θα το κάνει, αλλά φαίνεται ότι δεν επέτυχε να πείσει τους συναδέλφους του. Γιατί οι "εθνικόφρονες' βουλευτές επετέθηκαν λαύροι κατά της κυβερνητικής πολιτικής στην Εκπαίδευση και διακήρυτταν σε όλους τους τόνους ότι, αν εφαρμοστεί το "καταχθόνιο" τούτο πρόγραμμα, το Έθνος θα αποκοπεί από... την "ελληνοχριστιανική" του παράδοση και τον δυτικό πολιτισμό, θα αλλαξοπιστήσει και θα εκβαρβαρωθεί. Στους λόγους των δεν άφηναν ευκαιρία να μην εκτοξεύουν εναντίον μου τις πιο απίθανες κατηγορίες".

Ευάγγελος Π. Παπανούτσος ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ

Ευάγγελος Π. Παπανούτσος

ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ