Ζωρζ Περέκ

Ζωρζ Περέκ ΑΡΧΙΚΗ ΣΕΛΙΔΑ Οι ιστορίες όλων των ανθρώπων που πέρασαν σε 1 πολυκατοικία, από το 1833 έως το 1975, είναι τα κομμάτια ενός παζλ που ο Περέκ ενώνει, για να δημιουργήσει μία ολοκληρωμένη εικόνα, περιγράφοντας τα διαμερίσματα και αφηγούμενος ιστορίες για τους κατοίκους και τους φίλους τους, με εξονυχιστικές λεπτομέρειες.
Ζωρζ Περέκ ΖΩΗ ΟΔΗΓΙΕΣ ΧΡΗΣΗΣ [...] παρά τα φαινόμενα, το παζλ δεν είναι μοναχικό παιχνίδι: κάθε κίνηση που κάνει ο παίκτης του παζλ, ο κατασκευαστής του παζλ την έχει κάνει πριν απ' αυτόν• κάθε κομμάτι που ο παίκτης το πιάνει και το ξαναπιάνει, που το εξετάζει, που το χαϊδεύει, κάθε συνδυασμός που δοκιμάζει και ξαναδοκιμάζει, κάθε ψηλάφηση, κάθε διαίσθηση, κάθε ελπίδα, κάθε απογοήτευση, έχουν αποφασιστεί, έχουν υπολογιστεί κι έχουν μελετηθεί απ' τον άλλο." [...] το στοιχείο δεν προϋπάρχει του συνόλου, δεν είναι μήτε προγενέστερο μήτε μεταγενέστερο, δεν είναι τα στοιχεία που καθορίζουν το σύνολο, αλλά το σύνολο που καθορίζει τα στοιχεία: η γνώση του όλου και των νόμων του, του συνόλου και της δομής του, δεν μπορεί να συναχθεί από τη γνώση των επιμέρους στοιχείων που το απαρτίζουν: αυτό σημαίνει πως μπορεί κανείς να κοιτάζει ένα κομμάτι παζλ επί τρεις μέρες και να νομίζει πως ξέρει τα πάντα για το σχήμα και το χρώμα του, χωρίς να έχει την παραμικρή πρόοδο: το μόνο που μετράει είναι η δυνατότητα σύνδεσης αυτού του κομματιού με άλλα κομμάτια (...)τα δυο θαυμαστά ενωμένα κομμάτια έχουν γίνει τώρα ένα, το οποίο με τη σειρά του, είναι μια νέα πηγή λαθών, δισταγμών, σύγχυσης και αναμονής. Από το ΧΟΡΕΙΕΣ ΧΩΡΩΝ Θυμάμαι πολύ καθαρά (για να μην πω: εκπληκτικά) όλα τα μέρη στα οποία κοιμήθηκα, εκτός απ' όταν ήμουν πολύ πολύ μικρός (ώς το τέλος του πολέμου), οπότε οι αναμνήσεις μου χάνονται μέσα στη μονότονη γκριζάδα του κοιτώνα ενός οικοτροφείου. Για όλα τ' άλλα μέρη, μου αρκεί, ενόσω είμαι ξαπλωμένος, να κλείσω τα μάτια και να προσηλώσω τη σκέψη μου σ' έναν συγκεκριμένο τόπο, ώστε να ξανάρθουν στη μνήμη μου όλες οι λεπτομέρειες της κάμαρας (πού ήταν οι πόρτες και τα παράθυρα, διάταξη των επίπλων) και να νιώσω, με ακόμα μεγαλύτερη ακρίβεια, τη σχεδόν σωματική αίσθηση ότι ξαναβρίσκομαι σ' αυτή την κάμαρα. Π.χ.: Η ΚΡΕΒΑΤΟΚΑΜΑΡΑ Ροκ (Κορνουάλη) Καλοκαίρι 1954. Άνοιγες την πόρτα κι έπεφτες πάνω στο κρεβάτι, που ήταν αμέσως μόλις έμπαινες, αριστερά. Ήταν ένα πολύ στενό κρεβάτι, μα και η ίδια η κάμαρα ήταν πολύ στενή: πάνω-κάτω, το πλάτος του κρεβατιού συν το πλάτος τής πόρτας (δηλαδή, ενάμισι μέτρο,το πολύ), όσο περίπου και το μήκος της. Στην προέκταση του κρεβατιού υπήρχε μια μικρή ντουλάπα. Στο βάθος, ένα παράθυρο που άνοιγε από κάτω προς τα πάνω. Δεξιά, ένα τραπέζι τουαλέτας με μαρμάρινη επιφάνεια, με μια λεκάνη και μια κανάτα (δε θυμάμαι να τις χρησιμοποίησα και πολύ). Είμαι σχεδόν σίγουρος ότι υπήρχε ένα κάδρο στον αριστερό τοίχο, απέναντι από το κρεβάτι: όχι όποια κι όποια λιθογραφία, αλλά, αν δεν κάνω λάθος, Renoir ή Sisley. Στο πάτωμα, λινόλαιο. Δεν υπήρχε ούτε τραπέζι, ούτε πολυθρόνα, αλλά θα πρέπει να υπήρχε μια καρέκλα, στον αριστερό τοίχο: πάνω της πετούσα τα ρούχα μου πριν πέσω να κοιμηθώ* δε νομίζω να κάθισα ποτέ - άλλωστε, ερχόμουν στην κάμαρα μόνο και μόνο για να κοιμηθώ. Η κάμαρα ήταν στον τρίτο -και τελευταίο-όροφο του σπιτιού, κι έπρεπε να προσέχω ανεβαίνοντας τις σκάλες όταν γύριζα αργά, για να μην ξυπνήσω τη σπιτονοικοκυρά μου και την οικογένειά της. Ήμουν σε διακοπές μόλις είχα πάρει το απολυτήριο λυκείου. Υποτίθεται ότι έπρεπε να μένω σε μια πανσιόν για γάλλους λυκειόπαιδες που (οι γονείς τους) ήθελαν να ακονίσουν τα αγγλικά τους. Όμως η πανσιόν ήταν πλήρης, κι εγώ φιλοξενήθηκα σ' αυτό το σπίτι. Κάθε πρωί, η σπιτονοικοκυρά μου άνοιγε την πόρτα της κάμαράς μου κι ακουμπούσε στα πόδια του κρεβατιού μου ένα αχνιστό μπολ moming tea που το έπινα πάντα κρύο. Σηκωνόμουν πάντα πολύ αργά, και μια-δυο φορές μονάχα πρόλαβα το πλουσιοπάροχο πρωινό που σερβιριζόταν στην πανσιόν. Να θυμίσω ότι, εκείνο το καλοκαίρι, σε συνέχεια των Συμφωνιών της Γενεύης και των διαπραγματεύσεων με την Τυνησία και το Μαρόκο, ολόκληρος ο πλανήτης, για πρώτη φορά μετά από πολλές δεκαετίες, απολάμβανε ειρήνη: η κατάσταση αυτή/διατηρήθηκε λίγες μέρες μονάχα, και δε νομίζω ότι ξαναπαρουσιάστηκε ποτέ. Οι αναμνήσεις μου συνάπτονται με τη στενότητα εκείνου του κρεβατιού, τη στενότητα εκείνης της κάμαρας, την ανεξίτηλη στυφάδα εκείνου του πολύ δυνατού και πολύ κρύου τσαγιού* εκείνο το καλοκαίρι, ήπια pinks (κοκτέιλ με τζιν και μια σταγόνα ανγκοστούρα), φλέρταρα (μάλλον άκαρπα) με την κόρη ενός εριοβιομήχανου που είχε μόλις επιστρέψει από την Αλεξάνδρεια, αποφάσισα να γίνω συγγραφέας, και προσπάθησα μετά μανίας να παίξω, σε επαρχιακά αρμόνια, τη μόνη μελωδία που κατάφερα στη ζωή μου να μάθω: τις πρώτες 54 νότες -με το δεξί χέρι, καθώς το αριστερό, τις πιο πολλές φορές, αρνιόταν ν' ακολουθήσει-ενός πρελούδιου του Johann Sébastian Bach. […] Δοκίμασε να κατατάξεις τους ανθρώπους : όσους είναι απ' αυτή τη γειτονιά κι όσους δεν είναι απ' αυτή τη γειτονιά. Δεν πρέπει να υπάρχουν τουρίστες. Η εποχή δεν προσφέρεται, μα ούτε κι η γειτονιά είναι ιδιαιτέρως τουριστική. Ποια είναι τα αξιοθέατα της γειτονιάς; Το μέγαρο του Salomon Bernard; Η εκκλησία του αγίου Θωμά Ακινάτου; Το κτίριο στο Νο. 5 της οδού Σεμπαστιέν Μποτέν;^^ Η ώρα περνάει. Πιες την μπίρα σου. Περίμενε. Σημείωσε ότι δεν έχει δέντρα γύρω (δέντρα έχει πιο κάτω, στη Σεν-Ζερμέν, στη Ρασπάιγ), ότι δεν υπάρχουν κινηματογράφοι, ούτε θέατρα, ούτε καμία οικοδομή, ότι οι περισσότεροι ιδιοκτήτες έχουν συμμορφωθεί κι έχουν ανακαινίσει τις προσόψεις των σπιτιών τους. Ένα σκυλί σπάνιας ράτσας (αφγανικό ; σλούγκι i) Ένα Land Rover που θα 'λεγε κανείς ότι είναι εξοπλισμένο για να διασχίσει τη Σαχάρα (χωρίς να το θέλεις, σημειώνεις μόνο το αξιοπερίεργο, το ασύνηθες, το θλιβερά εξωτικό, ενώ θα 'πρεπε να κάνεις το ακριβώς αντίθετο). Συνέχισε ώσπου το τοπίο να γίνει εντελώς αλλόκοτο ώσπου να νιώσεις, για ένα κλάσμα του δευτερολέπτου, ότι είσαι σε μια ξένη πόλη, ή, ακόμα καλύτερα, ώσπου να μην καταλαβαίνεις πια τι συμβαίνει ή τι δεν συμβαίνει. ώσπου να μην αναγνωρίζεις πια το μέρος όπου βρίσκεσαι, ώσπου να μην ξέρεις πια ούτε κι ότι αυτό λέγεται πόλη, δρόμος, πολυκατοικίες, πεζοδρόμια... Σπάσ' τα όλα, κάνει να ρίξει βροχές κατακλυσμιαίες, να φυτρώσει χορτάρι, να πάρουν αγελάδες τη θέση των ανθρώπων, κι εκεί, στη διασταύρωση των οδών Ντι Μπακ και Σεν-Ζερμέν, να ξεπροβάλει, εκατό μέτρα πάνω από τις στέγες των σπιτιών, ο Κινγκ Κονγκ ή ο Super Mouse του Tex Avery !

Ζωρζ Περέκ

ΑΡΧΙΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Οι ιστορίες όλων των ανθρώπων που πέρασαν σε 1 πολυκατοικία, από το 1833 έως το 1975, είναι τα κομμάτια ενός παζλ που ο Περέκ ενώνει, για να δημιουργήσει μία ολοκληρωμένη εικόνα, περιγράφοντας τα διαμερίσματα και αφηγούμενος ιστορίες για τους κατοίκους και τους φίλους τους, με εξονυχιστικές λεπτομέρειες.

Ζωρζ Περέκ

ΖΩΗ ΟΔΗΓΙΕΣ ΧΡΗΣΗΣ

[...]
παρά τα φαινόμενα, το παζλ δεν είναι μοναχικό παιχνίδι: κάθε κίνηση που κάνει ο παίκτης του παζλ, ο κατασκευαστής του παζλ την έχει κάνει πριν απ' αυτόν• κάθε κομμάτι που ο παίκτης το πιάνει και το ξαναπιάνει, που το εξετάζει, που το χαϊδεύει, κάθε συνδυασμός που δοκιμάζει και ξαναδοκιμάζει, κάθε ψηλάφηση, κάθε διαίσθηση, κάθε ελπίδα, κάθε απογοήτευση, έχουν αποφασιστεί, έχουν υπολογιστεί κι έχουν μελετηθεί απ' τον άλλο."

[...] το στοιχείο δεν προϋπάρχει του συνόλου, δεν είναι μήτε προγενέστερο μήτε μεταγενέστερο, δεν είναι τα στοιχεία που καθορίζουν το σύνολο, αλλά το σύνολο που καθορίζει τα στοιχεία: η γνώση του όλου και των νόμων του, του συνόλου και της δομής του, δεν μπορεί να συναχθεί από τη γνώση των επιμέρους στοιχείων που το απαρτίζουν: αυτό σημαίνει πως μπορεί κανείς να κοιτάζει ένα κομμάτι παζλ επί τρεις μέρες και να νομίζει πως ξέρει τα πάντα για το σχήμα και το χρώμα του, χωρίς να έχει την παραμικρή πρόοδο: το μόνο που μετράει είναι η δυνατότητα σύνδεσης αυτού του κομματιού με άλλα κομμάτια (...)τα δυο θαυμαστά ενωμένα κομμάτια έχουν γίνει τώρα ένα, το οποίο με τη σειρά του, είναι μια νέα πηγή λαθών, δισταγμών, σύγχυσης και αναμονής.

Από το

ΧΟΡΕΙΕΣ ΧΩΡΩΝ

Θυμάμαι πολύ καθαρά (για να μην πω: εκπληκτικά) όλα τα μέρη στα οποία κοιμήθηκα, εκτός απ' όταν ήμουν πολύ πολύ μικρός (ώς το τέλος του πολέμου), οπότε οι αναμνήσεις μου χάνονται μέσα στη μονότονη γκριζάδα του κοιτώνα ενός οικοτροφείου. Για όλα τ' άλλα μέρη, μου αρκεί, ενόσω είμαι ξαπλωμένος, να κλείσω τα μάτια και να προσηλώσω τη σκέψη μου σ' έναν συγκεκριμένο τόπο, ώστε να ξανάρθουν στη μνήμη μου όλες οι λεπτομέρειες της κάμαρας (πού ήταν οι πόρτες και τα παράθυρα, διάταξη των επίπλων) και να νιώσω, με ακόμα μεγαλύτερη ακρίβεια, τη σχεδόν σωματική αίσθηση ότι ξαναβρίσκομαι σ' αυτή την κάμαρα.
Π.χ.:
Η ΚΡΕΒΑΤΟΚΑΜΑΡΑ
Ροκ (Κορνουάλη)
Καλοκαίρι 1954.
Άνοιγες την πόρτα κι έπεφτες πάνω στο κρεβάτι, που ήταν αμέσως μόλις έμπαινες, αριστερά. Ήταν ένα πολύ στενό κρεβάτι, μα και η ίδια η κάμαρα ήταν πολύ στενή: πάνω-κάτω, το πλάτος του κρεβατιού συν το πλάτος τής πόρτας (δηλαδή, ενάμισι μέτρο,το πολύ), όσο περίπου και το μήκος της. Στην προέκταση του κρεβατιού υπήρχε μια μικρή ντουλάπα. Στο βάθος, ένα παράθυρο που άνοιγε από κάτω προς τα πάνω. Δεξιά, ένα τραπέζι τουαλέτας με μαρμάρινη επιφάνεια, με μια λεκάνη και μια κανάτα (δε θυμάμαι να τις χρησιμοποίησα και πολύ).

Είμαι σχεδόν σίγουρος ότι υπήρχε ένα κάδρο στον αριστερό τοίχο, απέναντι από το κρεβάτι: όχι όποια κι όποια λιθογραφία, αλλά, αν δεν κάνω λάθος, Renoir ή Sisley. Στο πάτωμα, λινόλαιο. Δεν υπήρχε ούτε τραπέζι, ούτε πολυθρόνα, αλλά θα πρέπει να υπήρχε μια καρέκλα, στον αριστερό τοίχο: πάνω της πετούσα τα ρούχα μου πριν πέσω να κοιμηθώ* δε νομίζω να κάθισα ποτέ - άλλωστε, ερχόμουν στην κάμαρα μόνο και μόνο για να κοιμηθώ. Η κάμαρα ήταν στον τρίτο -και τελευταίο-όροφο του σπιτιού, κι έπρεπε να προσέχω ανεβαίνοντας τις σκάλες όταν γύριζα αργά, για να μην ξυπνήσω τη σπιτονοικοκυρά μου και την οικογένειά της.

Ήμουν σε διακοπές μόλις είχα πάρει το απολυτήριο λυκείου. Υποτίθεται ότι έπρεπε να μένω σε μια πανσιόν για γάλλους λυκειόπαιδες που (οι γονείς τους) ήθελαν να ακονίσουν τα αγγλικά τους. Όμως η πανσιόν ήταν πλήρης, κι εγώ φιλοξενήθηκα σ' αυτό το σπίτι. Κάθε πρωί, η σπιτονοικοκυρά μου άνοιγε την πόρτα της κάμαράς μου κι ακουμπούσε στα πόδια του κρεβατιού μου ένα αχνιστό μπολ moming tea που το έπινα πάντα κρύο. Σηκωνόμουν πάντα πολύ αργά, και μια-δυο φορές μονάχα πρόλαβα το πλουσιοπάροχο πρωινό που σερβιριζόταν στην πανσιόν. Να θυμίσω ότι, εκείνο το καλοκαίρι, σε συνέχεια των Συμφωνιών της Γενεύης και των διαπραγματεύσεων με την Τυνησία και το Μαρόκο, ολόκληρος ο πλανήτης, για πρώτη φορά μετά από πολλές δεκαετίες, απολάμβανε ειρήνη: η κατάσταση αυτή/διατηρήθηκε λίγες μέρες μονάχα, και δε νομίζω ότι ξαναπαρουσιάστηκε ποτέ.

Οι αναμνήσεις μου συνάπτονται με τη στενότητα εκείνου του κρεβατιού, τη στενότητα εκείνης της κάμαρας, την ανεξίτηλη στυφάδα εκείνου του πολύ δυνατού και πολύ κρύου τσαγιού* εκείνο το καλοκαίρι, ήπια pinks (κοκτέιλ με τζιν και μια σταγόνα ανγκοστούρα), φλέρταρα (μάλλον άκαρπα) με την κόρη ενός εριοβιομήχανου που είχε μόλις επιστρέψει από την Αλεξάνδρεια, αποφάσισα να γίνω συγγραφέας, και προσπάθησα μετά μανίας να παίξω, σε επαρχιακά αρμόνια, τη μόνη μελωδία που κατάφερα στη ζωή μου να μάθω: τις πρώτες 54 νότες -με το δεξί χέρι, καθώς το αριστερό, τις πιο πολλές φορές, αρνιόταν ν' ακολουθήσει-ενός πρελούδιου του Johann Sébastian Bach.

[…]
Δοκίμασε να κατατάξεις τους ανθρώπους : όσους είναι απ' αυτή τη γειτονιά κι όσους δεν είναι απ' αυτή τη γειτονιά.
Δεν πρέπει να υπάρχουν τουρίστες. Η εποχή δεν προσφέρεται, μα ούτε κι η γειτονιά είναι ιδιαιτέρως τουριστική.
Ποια είναι τα αξιοθέατα της γειτονιάς; Το μέγαρο του Salomon Bernard; Η εκκλησία του αγίου Θωμά Ακινάτου;
Το κτίριο στο Νο. 5 της οδού Σεμπαστιέν Μποτέν;^^
Η ώρα περνάει. Πιες την μπίρα σου. Περίμενε.
Σημείωσε ότι δεν έχει δέντρα γύρω (δέντρα έχει πιο κάτω, στη Σεν-Ζερμέν, στη Ρασπάιγ), ότι δεν υπάρχουν κινηματογράφοι, ούτε θέατρα, ούτε καμία οικοδομή, ότι οι περισσότεροι ιδιοκτήτες έχουν συμμορφωθεί κι έχουν ανακαινίσει τις προσόψεις των σπιτιών τους. Ένα σκυλί σπάνιας ράτσας (αφγανικό ; σλούγκι i)
Ένα Land Rover που θα 'λεγε κανείς ότι είναι εξοπλισμένο για να διασχίσει τη Σαχάρα (χωρίς να το θέλεις, σημειώνεις μόνο το αξιοπερίεργο, το ασύνηθες, το θλιβερά εξωτικό, ενώ θα 'πρεπε να κάνεις το ακριβώς αντίθετο).

Συνέχισε
ώσπου το τοπίο να γίνει εντελώς αλλόκοτο ώσπου να νιώσεις, για ένα κλάσμα του δευτερολέπτου, ότι είσαι σε μια ξένη πόλη, ή, ακόμα καλύτερα, ώσπου να μην καταλαβαίνεις πια τι συμβαίνει ή τι δεν συμβαίνει.
ώσπου να μην αναγνωρίζεις πια το μέρος όπου βρίσκεσαι, ώσπου να μην ξέρεις πια ούτε κι ότι αυτό λέγεται πόλη, δρόμος, πολυκατοικίες, πεζοδρόμια...
Σπάσ' τα όλα, κάνει να ρίξει βροχές κατακλυσμιαίες, να φυτρώσει χορτάρι, να πάρουν αγελάδες τη θέση των ανθρώπων, κι εκεί, στη διασταύρωση των οδών Ντι Μπακ και Σεν-Ζερμέν, να ξεπροβάλει, εκατό μέτρα πάνω από τις στέγες των σπιτιών, ο Κινγκ Κονγκ ή ο Super Mouse του Tex Avery !