Καρλ Πόππερ ΑΡΧΙΚΗ ΣΕΛΙΔΑ

Καρλ Πόππερ

Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΥΤΟΒΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΚΑΡΑ ΠΟΠΠΕΡ,
όπως την κατέγραψε ο ίδιος στο βιβλίο

ΧΕΡΜΠΕΡΤ ΜΑΡΚΟΥΖΕ-ΚΑΡΛ ΠΟΠΠΕΡ
ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ή ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ



Έγινα μαρξιστής γύρω στα 1915 σε ηλικία 13 χρονών και αντιμαρξιστής το 1919 λίγο πριν κλείσω τα δεκαεφτά. Σοσιαλιστής όμως έμεινα μέχρι τα τριάντα μου, αν κι όλο περισσότερο αμφέβαλα, ότι ελευθερία και σοσιαλισμός μπορούν να συμβιβαστούν. Αποφασιστική σημασία για μένα είχε ένα γεγονός που μ’ έσπρωξε να γίνω αντιμαρξιστής. Ήταν τότε στη Βιέννη, στη γενέτειρά μου. Αφορμή στάθηκε μια διαδήλωση από άοπλους σοσιαλιστές και κομμουνιστές εργάτες που πυροβολήθηκαν απ’ την αστυνομία με αποτέλεσμα να σκοτωθούν μερικοί νεαροί εργάτες. Φρίκη και αγανάκτηση άναψαν μέσα μου ενάντια στην αστυνομία, αλλά και ενάντια στον ίδιο μου τον εαυτό, γιατί είχα το συναίσθημα πως σαν μαρξιστής έφερνα κι εγώ ηθική, τουλάχιστον, ευθύνη για το ατύχημα αυτό.

Γιατί είναι ακριβώς η μαρξιστική θεωρία που αξιώνει την όξυνση και την ένταση της ταξικής πάλης. Αυτή είναι που ισχυρίζεται πως τόσο γρηγορότερα θα φτάσουμε στο σοσιαλισμό, όσο περισσότερο θα οξύνεται η ταξική πάλη, πως η επανάσταση απαιτεί θύματα, αλλά και πως ο καπιταλισμός προξενεί κάθε μέρα περισσότερα θύματα απ’ ό,τι ολόκληρη η σοσιαλιστική επανάσταση.

Αυτό λέει ο μαρξισμός. Εγώ όμως αναρωτιόμουν, αν πράγματι μπορούμε να βεβαιώσουμε κάτι τέτοιο. Αρχισα να διαβάζω το Μαρξ. Και βρήκα πόσο λίγο θεμελιωμένη είναι η μαρξιστική πίστη πάνω σ’ ένα κυρίαρ­ χο κακοήθες κοινωνικό σύστημα, η πίστη ενάντια στον αποκαλούμενο γερασμένο καπιταλισμό και η πίστη στην ιστορική αναγκαιότητα του σοσιαλισμού. Εκείνο που πραγματικά υπήρχε ήταν οι άνθρωποι με τις δυστυχίες και τις χαρές τους. Ήμουν ατομιστής με το νόημα που μου ήταν ξεκάθαρο: ότι αυτό που υπάρχει είναι τα ξεχωριστά άτομα- πως ανάμεσά τους θα πρέπει να δημιουργήσουν σχέσεις δικαιοσύνης- και πως έν­ νοιες όπως ανθρωπότητα, αλλά ακόμα και τάξη, αποτελούν αφαιρέσεις που καμιά φορά μπορούν να γίνουν πολύ επικίνδυνες.

Γιατί, τι πρέπει να πούμε για κείνους τους μαρξιστές που είναι έτοιμοι να θυσιάσουν τα συγκεκριμένα άτομα για το καλό μιας αφηρημένης ανθρωπότητας; Και που πιστεύουν, πως όσο περισσότερο θα υποφέρουν οι άνθρωποι τόσο το καλύτερο για την επανάσταση και επομένως για την ανθρωπότητα; Ασφαλώς υπήρξαν οξύτατες αντιθέσεις συμφερόντων, αλλά είναι στο έπακρο αμφισβητήσιμο, αν η όξυνση αυτών των αντιθέσεων οδηγεί σε μια καλύτερη η και σε μια χειρότερη κοινωνία, όπως λ.χ. σε μια φασιστική κοινωνία.

Η δική μου κριτική απέναντι στο μαρξισμό, αρχικά, δε μου κλόνισε τις σοσιαλιστικές μου πεποιθήσεις. Για μένα ο σοσιαλισμός ήταν ένα ηθικό αίτημα —τίποτα περισσότερο πέρα από την ιδέα της δικαιοσύνης. Μου φαινόταν άδικο και ανυπόφορο να βλέπω ένα κοινωνικό σύστημα, όπου υπήρχε μεγάλη φτώχεια και μεγάλος πλούτος. Ωστόσο όταν άρχισα να καταλαβαίνω, όλο και περισσότερο, ότι ο κρατικός σοσιαλισμός κάνει το κράτος δυσκίνητο και τους γραφειοκράτες ισχυρούς απέναντι στους πολίτες, εγκατέλειψα τις σοσιαλιστικές πεποιθήσεις: από τότε έπαψα πια να πιστεύω, ότι ο σο­ σιαλισμός είναι συμβιβάσιμος με την ελευθερία.

Στα 28 μου διορίστηκα δάσκαλος στη Βιέννη. Στο μεταξύ είχα γράψει ένα σωρό πράγματα, αλλά δεν δημοσίευσα σχεδόν τίποτα. Ύστερα από παρακίνηση φίλων μου έγραψα δυο βιβλία. Το ένα, το δεύτερο, με τίτλο «Η λογική της έρευνας» δημοσιεύτηκε το 1934. Με τούτο το βιβλίο μπήκα στην ακαδημαϊκή ζωή. Τον καιρό εκείνο βασίλευε στην Αυστρία η φασιστική δικτατορία. Παράλληλα μου είχε γίνει πια φανερό, ότι ο Χίτλερ πολύ γρήγορα θα προσαρτήσει την Αυστρία. Επειδή έτυχε να είμαι και εβραϊκής καταγωγής, αποφάσισα να εκπατρισθώ.

Το βιβλίο μου στάθηκε αφορμή να προσκληθώ για παραδόσεις στην Αγγλία. Και το 1936, την παραμονή των Χριστουγέννων, στη Νέα Ζηλανδία. Όταν τον Μάρτη του 1938 πληροφορήθηκα εκεί την είσοδο του Χίτλερ στην Αυστρία, πήρα την απόφαση να φέρω στη δημοσιότητα την κριτική μου πάνω στο φασισμό και το μαρξισμό, να δημοσιεύσω δηλαδή το βιβλίο μου «Η ανοιχτή κοινωνία και οι εχθροί της».

Την άνοιξη του 1945 μετατέθηκα από την Νέα Ζηλανδία στην Αγγλία και από το 1946 ως το 1949 δίδασκα στο πανεπιστήμιο του Λονδίνου. Στα ενδιάμεσα ήμουν επισκέπτης - καθηγητής στην Αμερική και για σύντομο χρονικό διάστημα στην Αυστρία, την Ιαπωνία και την Αυστραλία. Εδώ και ένα χρόνο έγινα συνταξιούχος —ή κάτι τέτοιο, όπως λέμε. Αλλά από τότε εργάζομαι σκληρότερα από ποτέ.