Φρανσουά-Ωγκύστ-Ρενέ, ντε Σατωμπριάν
ΑΡΧΙΚΗ ΣΕΛΙΔΑ
|
|---|
ντε Σατωμπριάν
Υπόμνημα περί της ΕλλάδοςΜεταφρασμένον από την Γαλλικήν γλώσσαν,
Εν Παρισίοις, 1825.Τα εσχάτως συμβάντα εις την Ελλάδα είλκυσαν εκ νέου τηςΕυρώπης τα βλέμματα προς την άτυχον ταύτην γην. Κοπάδιαανδραπόδων Μαύρων, από τους μυχούς της Αφρικήςμεταφερμένων, συντρέχουν δια ν’ αποτελειώσουν εις τας Αθήναςτο έργον των μαύρων του σαραϊου ευνούχων. Εκείνοι έρχονται ν’ανατρέψουν με την δύναμίν των τα ερείπια τα οποία τούτων ηαδυναμία άφινε τουλάχιστον να διαμένουν.
Έμελλεν άρα ο αιών μας να ιδή πλήθη αγρίων καταπνίγοντα τοναναγεννώμενον πολιτισμόν εις τον τάφον ενός έθνους το οποίονεξημέρωσε και επολίτισε την οικουμένην ; οι Χριστιανοί θέλουνάρα αφήσει τους Τούρκους να σφάζουν ανεμποδίστωςΧριστιανούς; Και αι Νόμιμαι της Ευρώπης Πολιτείαι θέλουν άραυποφέρει χωρίς αγανάκτησιν να δίδεται το ιερόν της Νομιμότητοςόνομα εις μίαν τυραννίαν η οποία και αυτόν τον Τιβέριον ήθελεκάμει να εντραπή ;
Δεν αποβλέπομεν ουδέ ποσώς εις το ν’ αναγράψωμεν εδώ τηναρχήν και ιστορίαν των ταραχών της Ελλάδος, επειδή πρόχειραείναι εις όλους τα εις την θλιβεράν ταύτην υπόθεσιν καταγινόμεναπαμπληθή συγγράμματα. Ο μόνος του παρόντος υπομνήματοςσκοπός είναι να ανακαλέσωμεν την προσοχήν του Κοινού εις ένα αγώνα ο οποίος πρέπει να λάβη τέλος· έτι δε να διορίσομεν τινάςαρχάς, να λύσωμεν τινάς ζητήσεις, να προβάλωμεν τινάς γνώμαςαι οποίαι ημπορούν να καρποφορήσουν ωφελίμως εις τας κεφαλάςτων άλλων· ν’ αποδείξωμεν ότι δεν είναι τίποτε απλούστερον καιευκατορθώτερον από της Ελλάδος την ελευθέρωσιν· και τέλοςπάντων να κινήσωμεν, ει δυνατόν, δια μέσου της υπολήψεως τηντων κρατούντων θέλησιν· διότι και όταν δεν δυνάμεθα πλέον ναπροσφέρωμεν εις την ταλαιπωρουμένην θρησκείαν καιανθρωπότητα ει μη ευχάς, πάλιν χρεωστούμεν να εκφωνίσωμενκαν τα ευχάς μας, δια να τας ακούσουν οι δυνατοί.Δεν είναι κανείς ος τις δεν επιθυμεί των Ελλήνων τηναπολύτρωσιν, ή τουλάχιστον δεν είναι κανείς ος τις ήθελετολμήσει να εναγκαλισθή αναφανδόν την μερίδα τωνδυναστευόντων κατά των δυναστευομένων· η δε εντροπή αύτηείναι προδιάθεσις ευνοϊκή εις τον αγώνα περί του οποίου ο λόγος.Αλλ’ οι περί των Ελλήνων πραγμάτων, χωρίς όμως έχθραν κατάτων Ελλήνων, γράψαντες πολιτικοί, διϊσχυρίσθησαν ότι δεν πρέπεινα λάβωμεν μέρος εις αυτά, δια τέσσαρας μάλιστα λόγους·
Α. Επειδή η βασιλεία των Τούρκων ανεγνωρίσθη εις την εν ΒιέννηΣυνέλευσιν ως μέλος αναγκαίον εις την ολοσχέρειαν τηςΕυρώπης·
Β. Επειδή ο Σουλτάνος είναι νόμιμος κύριος των Ελλήνων, όθενέπεται ότι οι Έλληνες είναι αντάρται·
Γ. Επειδή η μεσιτεία των Δυνάμεων αι οποίαι ήθελαν μεσολαβήσειημπορεί να προξενήση πολιτικάς δυσκολίας.
Δ. Επειδή δεν συμφέρει να συστηθή δημοκρατουμένη πολιτεία ειτα ανατολικά της Ευρώπης.
Κατά πρώτον ας εξετάσωμεν τους πρώτους δύο λόγους.Πρώτος λόγος· Η βασιλεία των Τούρκων ανεγνωρίσθη εις την ενΒιέννη Συνέλευσιν ως μέλος αναγκαίον εις την ολοσχέρειαν τηςΕυρώπης.
Η εν Βιέννη Συνέλευσις εγγυήθη λοιπόν εις τον Σουλτάνον τηνακεραιότητα της Επικρατείας του ; Πως ! την ασφάλισεν άρα και ως προς τα τύχας του πολέμου ; Οι πρέσβεις της Πόρταςευρέθησαν παρόντες εις την Συνέλευσιν ; ο Βεζίρης υπέγραψενεις το πρωτόκωλον ; ο Μουφτής υπεσχέθη να υπερασπισθή τονΑρχιερέα της Ρώμης, και ο Αρχιερεύς τον Μουφτήν ; Αλλάφοβούμεθα μήπως ηθέλαμεν παρεκτραπή από την σεμνοπρέπειαντην οποία απαιτεί η υπόθεσις, επιμένοντες εις δόξας τόσοναλλκότους και στραβάς επίσης.
Προς τούτοις δε και η Πόρτα με μεγάλην έκπληξιν ήθελεν ακούσειότι εφαντάσθησαν τινές να την εγγυηθούν κανέν πράγμα·μάλλον δεαι τοιαύται εγγυήσεις ήθελαν φανή εις αυτήν αυθαδιάσματα. ΟΣουλτάνος βασιλεύει επ’ ονόματι του Κουρανίου και της μαχαίρας,και το ν΄αναγνωρίση κανείς τα δικαιώματά του είναι ταυτό ως ναεπέχη περί αυτών, αυτό δηλαδή ως να υποθέση ότι αυτός δενεξουσιάζει καθ’ όλην την θέλησίν του· επειδή εις την δεσποτικήνδιοίκησιν νόμος είναι το αμάρτημα ή το παρανόμημα, κατά τηνμεγαλητέραν ή μικροτέραν νομιμότητα της πράξεως.Αλλ’ οι συγγραφείς οι διϊσχυριζόμενοι ότι η Επικράτεια τουΣουλτάνου ετέθη υπό την προστασίαν της εν ΒιέννηΣυνελεύσεως, ενθυμούνται ότι αι κτήσεις των χριστιανώνηγεμόνων, συμπεριλαμβανομένων και των αποικιών αυτών, τωόντιετέθησαν υπό την εγγύησιν των συνθηκών της ειρημένηςΣυνελεύσεως ; Εννοούν πού ημπορεί να φέρη η ζήτησις αύτη, τηνοποίαν εν παρόδω εδώ προτείνομεν ; Όταν πρόκειται λόγος περίτων Ισπανικών αποικιών, αναφέρουν τίποτε περί της εν Βιέννηταύτης Συνελεύσεως, την οποίαν τόσον αλλόκοτα προβάλλουνόταν ο λόγος πρόκειται περί της Ελλάδος ;
Ας μας συγχωρεθή τουλάχιστον ν’ απαιτήσωμεν χάριν τωνθυμάτων του Μουσουλμανικού δεσποτιμού την ελευθερίαν τηνοποίαν νομίζουν τινές ότι έχουν δικαίωμα ν’ απαιτήσουν υπέρ τωνυπηκόων της Καθολικής Μεγαλειότητος. Το να παραβή τις ταάρθρα μιας γενικής συνθήκης υπογεγραμμένης απ’ όλας ταςμερίδας, επί λόγω του να προξενήση εις ολοκλήρους λαούς ό,τινομίζει μέγιστον αγαθόν, δεδόσθω· αλλά τότε καν ας μη επικαλήται πλέον την αυτήν συνθήκην και προς συντήρησιν της αθλιότητος,της αδικίας και της δουλείας.
Δεύτερος λόγος· Ο Σουλτάνος είναι νόμιμος κύριος των Ελλήνων,όθεν έπεται ότι οι Έλληνες είναι αντάρται.Πρώτον μεν ο Σουλτάνος δεν αντιποιείται τας τιμάς τηςνομιμότητος τας οποίας καλοπροαίρετοι τινές φίλοι του αποδίδουνεις αυτόν, και ήθελε μάλιστα δυσαρεστηθή εις αυτάς καθ’υπερβολήν, ή μάλλον ειπείν αυτός δεν συνηθίζει να προβιβάζητους χριστιανούς εις τον βαθμόν των νομίμων υπηκόων.Έπειτα οι νόμιμοι υπήκοοι του διαδόχου του Μωάμεθ είναιμωαμεθανοί· οι δε Έλληνες, ως χριστιανοί, ούτε νόμιμοι υπήκοοίτου είναι ούτε άνομοι, αλλ’ είναι δούλοι, ή μάλλον ειπείν σ κ ύ λο ι γεννημένοι δια ν’ αποθνήσκουν κάτω από την ράβδον τωνΜουσουλμάνων, ήτοι των αληθώς πιστών.
Το δε Ελληνικόν έθνος, το οποίον οι Τούρκοι δεν ένωσαν εις ενκαι το αυτό σώμα με το ίδιόν των έθνος, μη προσκαλέσαντες αυτόεις την μετοχήν της ιδιωτικής και πολιτικής των κοινότητος, δενυπόκειται εις καμμίαν από τας συμφωνίας αι οποίαι συνδένουντους υπηκόους προς της ηγεμόνας και τους ηγεμόνας προς τουςυπηκόους. Καθυποβληθέν κατ’ αρχάς εις το δικαίωμα τηςκατακτήσεως, αξιώθη από τον νικητήν μερικά προνόμια ειςαμοιβήν ενός φόρου τον οποίον κατένευσε να πληρόνη.
Επλήρωσεν, υπήκουσεν έως ότου εφυλάχθησαν αυτά ταπρονόμια· επλήρωσε μάλιστα και υπήκουσε και αφ’ ου τα προνόμιάτου αθετήθησαν. Αλλ’ αφ’ ου τέλος πάντων εκρέμασαν τουςιερείς του, και εμόλυναν τους ναούς του· αφ’ ου έσφαξαν,έκαυσον, έπνιξαν χιλιάδας Ελλήνων· αφ’ ου κατεπόρνευσαντας γυναίκας των, και αρπάσαντες τα τέκνα των τα επώλησανως ανδράποδα εις τας αγοράς της Ασίας, τότε πλέον όσοναίμα έμενεν έτι εις την καρδίαν τόσων δυστυχών ανεσηκώθηκαι ανέβρασε· τότε οι εκ βίας και σιδηροδέσμιοι ούτοι δούλοιάρχισαν να διαφεντεύωνται μ’ αυτά τα ίδια σίδηρά των. Ο Έλλην, ο οποίος προτού δεν ήτον υπήκοος κατά το πολιτικόνδίκαιον, έγινε τώρα ελεύθερος δυνάμει του φυσικού δικαίου,και απέσεισε τον ζυγόν χωρίς να γενή αντάρτης, χωρίς ναδιαρρήξη κανένα νόμιμον δεσμόν, επειδή ουδέ είχε συμφωνηθήκανείς δεσμός με αυτόν. Ο Μουσουλμάνος και ο Χριστιανός ειςτον Μωρέαν είναι δύο εχθροί οι οποίοι είχον συμφωνήσειανακωχήν με κάποιας συνθήκας, ο δε Χριστιανός ανέλαβε ταόπλα· δηλαδή ευρίσκονται πάλιν και οι δύο εις την αυτήν εκείνηνθέσιν όπου ήσαν όταν άρχισαν τον πόλεμον προ τριακοσίων εξήνταετών.
Πρόκειται λοιπόν τώρα να ιδώμεν αν η Ευρώπη θέλη και δύναταινα σταματήση την αιματοχυσίαν.Εδώ όμως απαντώνται οι τελευταίοι δύο λόγοι·Ότι η μεσιτεία των δυνάμεων αι οποίαι ήθελαν μεσολαβήσειημπορεί να γεννήση πολιτικάς δυσκολίας·Και ότι δεν συμφέρει να συστηθή δημοκρατουμένη πολιτεία εις ταανατολικά της Ευρώπης.
Οι λόγοι ούτοι ημπορούν ν’ αναιρεθούν από τα πράγματα. Η μορφήτης πολιτικής σκηνής άλλαξε κατά πολλά, και δεν είναι πλέονκαθώς όταν εφάνησαν τα πρώτα της επαναστάσεως κινήματα ειςτην Πελοπόννησον. Το Διβάνιον και η αυλή της Πετρουπόλεωςάρχισαν να συνδένουν εκ νέου τας παλαιάς των σχέσεις· οιαυθένται διωρίσθησαν· οι Τούρκοι ευκαίρωσαν σχεδόν τηνΒλαχομολδαυίαν από τα στρατεύματά των· και αν μένη ακόμηκαμμία ζήτησις άλυτος ως προς τας Αυθεντίας, μ’ όλον τούτο δενείναι ολιγώτερον αληθές ότι τα πράγματα της Ελλάδος δενσυμπλέκονται πλέον με τα ιδιαίτερα πράγματα της Ρωσίας.Επομένως ευρισκόμεθα εις θέσιν πάντη νέαν δια ναπραγματευθώμεν· μάλιστα η Ρωσία έχει δυνάμει των συνθηκώντης, και κυρίως των εν Ιασίω και Βουκουρεστίω υπογεγραμμένων,αναντίρρητον δικαίωμα να λάβη μέρος εις τας θρησκευτικάς τηςΕλλάδος υποθέσεις.
Έπειτα η Ευρώπη δεν ευρίσκεται πλέον, ούτε ως προς την φύσιντων πολιτικών διατάξεών της, ούτε λόγω των αρετών τωνηγεμόνων της, ούτε λόγω των φώτων των συμβουλίων και τωνεθνών της, εις την οποίαν ευρίσκετο θέσιν όταν ωνειρεύετο τηνδιαμοιρασίαν της Τουρκίας. Εν γενικώτερον αίσθημαδικαιοσύνηςεισεχώρησεν εις την πολιτικήν, αφ’ ότου αι κυβερνήσεις αύξησαντην δημοσιότητα των πράξεών των. Ποίος φαντάζεται σήμερον ναδιαμερίση την Επικράτειαν του Σουλτάνου; Ποίος στοχάζεταιπόλεμον προς την Πόρταν; Ποίος ορέγεται τόπους και εμπορικάπρονόμια, εν ω έχομεν περιουσίαν τόπων, και εν ω τα έθνη δενεύχονται ή δεν νομοθετούν άλλο ει μη ισονομίαν και εμπορικήνελευθερίαν;
Δεν πρόκειται λοιπόν, δια ν’ απολαύσωμεν την αυτονομία τηςΕλλάδος, να ορμήσωμεν ομού κατά της Τουρκίας, και ναπολεμήσωμεν έπειτα αναμεταξύ μας δια την διανομήν τωνλαφύρων· αλλά πρόκειται απλώς ν’ απαιτήσωμεν ομοφώνως απότην Πόρταν το να πραγματευθή με τους Έλληνας, και να δώσητέλος εις τον εξολοθρευτικόν πόλεμόν της ο οποίος καταθλίβειτους Χριστιανούς, διακόπτει τας εμπορικάς σχέσεις και επιμιξίας,εμποδίζει την θαλασσοπορείαν, υποχρεόνει τους ουδετέρους ειςτο να συνοδεύονται από πολεμικά πλοία, και καταταράττει τέλοςπάντων την γενικήν ευταξίαν.
Αν το Διβάνιον δεν κατανεύση εις τα δικαιότατα ταύτα ζητήματα,τότε η αναγνώρισις της αυτονομίας της Ελλάδος από όλας ταςδυνάμεις της Ευρώπης ήθελεν είναι το άμεσον επόμενον της μησυγκατανεύσεώς του· και με τούτο μόνον το έργον η Ελλάς ήθελεσωθή, χωρίς να ριφθή ουδέ μία μόνη βολή κανονίου εις βοήθειάντης· η δε Πόρτα ήθελεν αναγκασθή και αυτή ν’ ακολουθήση,ογλίγωρα ή αργά, το παράδειγμα των χριστιανικών δυνάμεων.Αλλ’ ημπορούμεν να αρνηθώμεν εις την Οθωμανικήν κυβέρνησιντο της κυριαρχίας δικαίωμα επάνω εις τους τόπους τηςΕπικρατείας της;
Όχι· η Γαλλία μάλιστα χρεωστεί περισσότερον παρά πάσαν άλληνδύναμιν, να σεβαστή τον παλαιόν της σύμμαχον, και να διατηρήση ό,τι δυνατόν να διατηρηθή από τας προτέρας της συνθήκας καιαπό τας αρχαίας της σχέσεις· πρέπον όμως είναι να πολιτευθώμενμε την Τουρκίαν, καθώς πολιτεύεται και αυτή με τ’ άλλα έθνη.Δια την Τουρκίαν, αι ξέναι διοικήσεις δεν είναι ει μη πραγματικαίδιοικήσεις, επειδή ουδέ αυτή η ίδια θεωρεί μ’ άλλον τρόπον τονεαυτόν της.
Αυτή δεν αναγνωρίζει το πολιτικόν της Ευρώπης δίκαιον, αλλάδιοικείται κατά τον κώδηκα των Ασιανών εθνών·δια τούτο ουδέποσώς δυσκολεύεται, παραδείγματος χάριν, να βάλη εις τηνφυλακήν τους πρέσβεις των εθνών με τα οποία αρχίζει πόλεμον.Δεν αναγνωρίζει ουδέ το εθνικόν ημών δίκαιον· επομένως αν οοδοιπόρος ος τις περιτρέχει την επικράτειάν της προστατεύεταιαπό τα εν γένει φιλόξενα ήθη των κατοίκων και από τα ελεημονικάτου Κουρανίου παραγγέλματα, από τους νόμους όμως δενπροστατεύεται.
Εις τας εμπορικάς ομολογίας ο Μουσουλμάνος, μοναδικώςθεωρούμενος, είναι ειλικρινής, και φυλάττει με ευσέβειαν καιπίστιν τας συμφωνίας του· ο φίσκος όμως, ήτοι ο δημόσιοςθησαυρός, είναι άνομος και άπιστος.Το δίκαιον του πολέμου των Τούρκων δεν είναι καθόλου το αυτόμε το δίκαιον του πολέμου των Χριστιανών, επειδή εκείνοσυγχωρεί τον θάνατον αντί της διαφεντεύσεως, και τονανδραποδισμόν μετά την κατάκτησιν.
Το δικαίωμα της κυριαρχίας δεν ημπορεί να το επικαλεσθήνομίμως η Πόρτα, ει μη ως προς τας μουσουλμανικάς επαρχίαςτης·εις δε τας χριστιανικάς, όπου αυτή δεν υπερισχύει πλέον,αυτού έπαυσε και να βασιλέυη· επειδή η παρουσία των Τούρκωνμεταξύ των Χριστιανών δεν είναι κοινωνίας σύστασις, αλλάστρατιωτική απλώς κατάσχεσις (εις όλα τα μέρη της Ελλάδος όπουη τοποθεσία είναι αρμοδία εις τα πολεμικά, οι Έλληνες είναι ειςιδιαιτέραν κωμόπολιν εξωρισμένοι και χωρισμένοι από τους Τούρκους). Αλλ’ η Ελλάς, αν την υποθέσωμεν πολιτείαναυτόνομον, άρα θέλει είναι και λόγου αξία εξίσου με την Τουρκίανεις τας της Ευρώπης συνθήκας ; άρα θέλει ημπορέσει ναχρησιμεύση αρκετά, με μόνας τας ιδίας της δυνάμεις, ωςπροπύργιον εναντίον των επιχειρήσεων μιας οποιασδήποτεδυνάμεως ; Η Τουρκία είναι τάχα οχυρότερος προμαχών ; ηευκολία με την οποία ημπορεί να κτυπηθή δεν είναι τάχααποδεδειγμένη και πασίδηλος ; Είδαμεν εις τους προς την Ρωσσίανπολέμους της, είδαμεν εις την Αίγυπτον πόσον δύναται ν’ ανθέξη.Οι πολεμισταί της είναι μεν πολυάριθμοι και αρκετά ανδρείοι κατάτην πρώτην προσβολήν, πλην ολίγα μόνον τάγματα γυμνασμένωνστρατιωτών αρκούν εις διασκορπισμό των. Η πυροβολική της είναιμηδενική, και αυτό το επαινούμενον ιππικόν της δεν ηξεύρη νακάμη τα πρέποντα κινήματα, αλλά συντρίβεται εις τας εφόδους τουκαι εναντίον ενός μόνου λόχου πεζών· μία φούκτα Γάλλωνστρατιωτών αφάνισε τους πολυθρυλλήτους Μαμελούκους. Εάνλοιπόν μία γνωστή δύναμις δεν έκαμεν εισβολήν εις την Τουρκίαν,ας αποδοθή μάλλον χάρις εις την επιείκειαν η οποία ευρέθη καιεπάνω εις θρόνον.
Αν θελήσωμεν δε να υποθέσωμεν ότι η Τουρκία εφυλάχθη δια τονοποίον καθείς συνέλαβε γνωστικόν φόβον του μήπως αναφθήγενικός πόλεμος, δεν είναι καθαρά φανερόν ότι όλαι αι αυλαίήθελαν προσέχει ωσαύτως εις το να εμποδίσουν και της Ελλάδοςτην πτώσιν ; Η Ελλάς ογλίγωρα ήθελεν αποκτήσει συμμαχίας καισυνθήκας, και δεν ήθελεν ευρεθή μόνη και αβοήθητος εις τονκίνδυνον.Έτι δε η Ελλάς ελευθερωμένη, ωπλισμένη καθώς τα λοιπάχριστιανά έθνη, ωχυρωμένη και φυλαττομένη από οχυρωτάς καιπυροβολιστάς τους οποίους ήθελε δανεισθή εις τας αρχάς απότους γείτονάς της, διωρισμένη από την φύσιν να κατασταθή εντόςολίγου με την ευφυΐαν της δύναμις θαλασσοκρατική· η Ελλάς αύτη,μ’ όλην την μικρότητα της εκτάσεώς της, ήθελε φυλάξει ταανατολικά της Ευρώπης καλλιώτερα παρά την ευρύχωρον Τουρκίαν, και ήθελε χρησιμέυσει περισσότερον εις την πολιτικήνισορροπίαν.
Τέλος πάντων ο αποχωρισμός της Ελλάδος από την Τουρκίαν δενήθελε καταλύσει την δύναμιν ταύτην, η οποία πάλιν ήθελεν αριθμείεις την επικράτειάν της τόσας άλλας ευρωπαϊκάς πολεμικάςεπαρχίας. Ημπορούμεν μάλιστα και να διϊσχυρισθώμεν ότι ηΤουρκική Βασιλεία ήθελεν αποκτήσει περισσοτέραν δύναμιν, ότανσυσταλθή οπωσούν και τρόπον τινά συγκεντρωθή, γινομένη όλημουσουλμανική, και απαλλαττομένη από τα χριστιανικά εκείναπλήθη τα συνορεύοντα με τους Χριστιανούς, τα οποία αυτή είναιαναγκασμένη να παρατηρή και να φυλάττη, καθώς παρατηρούν καιφυλάττουν όλοι οι άνθρωποι τους εχθρούς των. Οι πολιτικοίμάλιστα της Πόρτας δοξάζουν ότι το Οθωμανικόν Κράτος δενθέλει έχει όλην την δύναμίν του ει μη όταν επιστρέψη εις τηνΑσίαν· ίσως δεν απατώνται.
Όπως λοιπόν και αν εξετάσωμεν το πράγμα, το δικαίωμα τηςκυριαρχίας δεν ημπορεί να θεωρηθή με τον αυτόν τρόπον ειςτους τόπους όπου δεσπόζει το Μισοφέγγαρον, καθώς ειςεκείνους όπου βασιλεύει ο Σταυρός. ( … )
Οι Έλληνες τους οποίους καμμία δύναμις δεν εδυνήθη μέχρι τούδενα βοηθήση, δια τον φόβον μήπως κινδυνεύσουν να βλαφθούν άλλαπλέον άμεσα συμφέροντα· οι Έλληνες οι οποίοι ή θέλουνοικοδομήσει την ελευθερίαν των με τα ιδίας των χείρας, ήθέλουν ταφή υποκάτω εις τα ερείπιά της… ( … ).
Η Ελλάς αναγεννάται ηρωικώς από την στάκτην της. ( … )
Αναγνώρισε τας διηγήσεις των Γάλλων στρατιωτών οι οποίοιγνωρίζουν τι εστίν ανδρία, ανάγνωσε την διήγησιν των αγώνωεκείνων εις τους οποίους και αυτοί έχυσαν το ίδιόν των αίμα, καιθέλεις ομολογήσει ότι οι άνδρες οι κατοικούντες την Ελλάδαείναι άξιοι να πατούν εκείνην την ένδοξον γην. Οι Κανάραι και οι Μιαούλαι ήθελαν ανακηρυχθή ως γνήσιοι Έλληνες και εις τηνΜυκάλην και την Σαλαμίνα. ( … )
Αλλ’ οποιαιδήποτε και αν ήθελαν είναι της πολιτικής αιαποφάσεις, των Ελλήνων ο αγών κατήντησεν αγών κοινός όλωντων εθνών. Φαίνεται ότι τα αθάνατα της Σπάρτης και τωνΑθηνών ονόματα εκίνησαν εις οίκτον και συμπάθειαν όλον τονκόσμον· εις όλα τα μέτη της Ευρώπης εσυστήθησαν εταιρείαι προςβοήθειαν των Ελλήνων· αι συμφοραί και τα ανδραγαθήματά τωνπροσήλωσαν εκ νέου όλων τας ψυχάς εις την ελευθερίαν των.Ευχαί, προσφοραί στέλλονται εις αυτούς έως από τους αιγιαλούςτης Ινδίας και έως από τους μυχούς των ερήμων τηςΑμερικής· παρόμοια δε δείγματα της ευγνωμοσύνης τουανθρωπίνου γένους επιθέτουν την κορωνίδα εις την δόξαν τηςΕλλάδος.
|