ΑΡΧΙΚΗ ΣΕΛΙΔΑ   Η ΙΣΤΟΡΙΑ

-3300

Η Ανακάλυψη
της Γραφής
Όταν, μετά τη Γεωργική Επανάσταση, οι ανθρώπινοι πληθυσμοί άρχισαν να αυξάνονται ραγδαία, αυξήθηκε εξίσου και ο όγκος των πληροφοριών που έπρεπε να οργανωθούν. Πόσο σιτάρι παρήγαγε ο κάθε γεωργός και πόσο φόρο όφειλε να πληρώσει; Πόσες ημέρες εργάστηκε ένας τεχνίτης για να αμειφθεί; Πόση τροφή αναλογούσε στους εργάτες που κατασκεύασαν τα αρδευτικά κανάλια; Οι πρώτες οργανωμένες κοινωνίες χρειάζονταν πλέον έναν τρόπο να αποθηκεύουν, να επεξεργάζονται και να μεταδίδουν πληροφορίες. Από αυτή την ανάγκη γεννήθηκε η γραφή. Οι πρώτες μορφές γραφής εμφανίστηκαν περίπου το 3300 π.Χ. στη Μεσοποταμία, ανάμεσα στους ποταμούς Τίγρη και Ευφράτη, όπου άνθισε ο πολιτισμός των Σουμερίων. Αρχικά η γραφή είχε καθαρά πρακτικό χαρακτήρα και σχετιζόταν κυρίως με την καταγραφή προϊόντων στις κοινές αποθήκες. Οι άνθρωποι χάραζαν πάνω σε νωπό πηλό σύμβολα που παρίσταναν κοφίνια με σιτάρι, ζώα ή άλλα αγαθά, ώστε να γνωρίζουν πόσα είχε παραδώσει κάθε γεωργός και ποιες ποσότητες αποσύρονταν αργότερα.
Photo
Σταδιακά αναπτύχθηκε μια πρώιμη εικονογραφική γραφή, όπου συγκεκριμένα σχέδια αναπαριστούσαν αντικείμενα, έννοιες ή πράξεις. Ένα σχέδιο κανάτας μπορούσε να σημαίνει «νερό», ενώ η ίδια κανάτα σε διαφορετική θέση μπορούσε να σημαίνει «πίνω». Η γραφή αυτή διέθετε επίσης αριθμητικά σύμβολα για το 1, το 10, το 60 και μεγαλύτερες μονάδες, συνδυάζοντας δεκαδικά και εξηκονταδικά στοιχεία. Ωστόσο, η πρώιμη αυτή μορφή γραφής δεν μπορούσε ακόμη να αποδώσει πλήρως την ανθρώπινη ομιλία. Χρησίμευε κυρίως για την αποθήκευση χρήσιμων πληροφοριών — κυρίως οικονομικών και διοικητικών — πάνω σε πήλινες πινακίδες. Με το πέρασμα των αιώνων προστέθηκαν ολοένα και περισσότερα σύμβολα και γύρω στο 2500 π.Χ. η γραφή εξελίχθηκε σε ένα πολύ πιο ολοκληρωμένο σύστημα, γνωστό ως σφηνοειδής γραφή. Οι Σουμέριοι χρησιμοποιούσαν ένα μυτερό καλάμι για να πιέζουν τον νωπό πηλό δημιουργώντας μικρά σημάδια σε σχήμα σφήνας, από όπου προήλθε και η ονομασία της. Την ίδια περίπου εποχή οι Αιγύπτιοι ανέπτυξαν τα ιερογλυφικά, ένα διαφορετικό σύστημα γραφής που χρησιμοποιούσε εικόνες ανθρώπων, ζώων και συμβόλων. Στον ελλαδικό χώρο, οι Μινωίτες της Κρήτης δημιούργησαν επίσης δικά τους συστήματα γραφής, όπως το Κρητικό Ιερογλυφικό και τη Γραμμική Α, ενώ μυστηριώδης παραμένει μέχρι σήμερα ο Δίσκος της Φαιστού.
Photo
Τα πρώτα αυτά συστήματα γραφής απαιτούσαν τεράστιο αριθμό συμβόλων και πολύ κόπο για την αποτύπωση πληροφοριών. Οι αποθήκες και τα αρχεία γέμιζαν με πήλινες πινακίδες, ενώ η αναζήτηση μιας παλιάς πληροφορίας ήταν εξαιρετικά δύσκολη. Επιπλέον, καθώς συνεχώς προστίθενταν νέα σύμβολα, η εκμάθηση της γραφής γινόταν όλο και πιο περίπλοκη. Περίπου χίλια πεντακόσια χρόνια μετά την εμφάνιση της γραφής, οι Φοίνικες πραγματοποίησαν μια αληθινή επανάσταση. Αντί να χρησιμοποιούν διαφορετικό σύμβολο για κάθε έννοια ή αντικείμενο, αντιστοίχισαν ένα σύμβολο σε κάθε βασικό ήχο της γλώσσας. Έτσι γεννήθηκε το αλφάβητο. Με έναν μικρό αριθμό γραμμάτων μπορούσε πλέον να αποδοθεί κάθε λέξη, κάθε σκέψη και κάθε γνώση. Οι Φοίνικες διέδωσαν το νέο σύστημα γραφής σε όλη τη Μεσόγειο και αργότερα οι Έλληνες πρόσθεσαν τα φωνήεντα, δημιουργώντας το πρώτο πλήρες αλφάβητο. Από εκείνο προήλθαν σταδιακά τα περισσότερα αλφάβητα του σύγχρονου κόσμου. Η ανακάλυψη της γραφής άλλαξε για πάντα την ιστορία της ανθρωπότητας. Η γνώση μπορούσε πλέον να διατηρηθεί, να μεταδοθεί και να ταξιδέψει μέσα στον χρόνο. Με τη γραφή γεννήθηκαν οι νόμοι, η ιστορία, η λογοτεχνία και οι επιστήμες· γεννήθηκε ουσιαστικά ο ίδιος ο ανθρώπινος πολιτισμός.