-70000
Το μεγάλο
άλμα
Η δύναμη της φαντασίας
Πριν από περίπου 70.000 χρόνια φαίνεται πως συνέβη μία από τις σημαντικότερες αλλαγές στην ιστορία του ανθρώπινου είδους. Οι επιστήμονες συχνά αποκαλούν αυτή την περίοδο «Μεγάλο Άλμα προς τα Εμπρός», καθώς τότε ο Homo sapiens άρχισε να παρουσιάζει μια εντυπωσιακή νοητική και πολιτισμική εξέλιξη. (Άλλοι επιστήμονες θεωρούν πως έγινε σταδιακά αυτή η αλλαγή, στο πέρασμα χιλιετιών.
Γεγονός ωστόσο είναι, πως τα παλαιότερα χονδροειδή λίθινα εργαλεία αντικαταστάθηκαν από πιο λεπτοδουλεμένα αντικείμενα κατασκευασμένα όχι μόνο από πέτρα αλλά και από κόκαλο, ξύλο και κέρατο ζώων. Ο άνθρωπος έμαθε να λειαίνει την πέτρα και να δημιουργεί πιο αποτελεσματικά εργαλεία και όπλα: σφυριά, ροκάνια, δόρατα, σφεντόνες και αργότερα το τόξο — ένα πραγματικό υπερόπλο της εποχής, που του επέτρεψε να σκοτώνει ακόμη και μεγάλα ζώα από ασφαλή απόσταση.
Σe επόμενες χιλιετίες θα εμφανιστούν και άλλες σπουδαίες εφευρέσεις: η βελόνα για την κατασκευή ζεστών ρούχων, οι λάμπες λαδιού που χάρισαν φορητό φως, ο τροχός και τα πρώτα πλεούμενα που θα επιτρέψουν στον άνθρωπο να διασχίσει ποτάμια και θάλασσες.
Η μεγάλη αυτή αλλαγή δεν φαίνεται να συνδέεται με αύξηση του μεγέθους του εγκεφάλου. Πιθανότατα όμως συνέβησαν σημαντικές νευρολογικές και γενετικές εξελίξεις που επέτρεψαν έναν νέο τρόπο σκέψης, επικοινωνίας και συνεργασίας. Ίσως οργανώθηκαν καλύτερα οι συνδέσεις των νευρώνων ή αναπτύχθηκαν περισσότερο οι περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με τη γλώσσα και τη φαντασία.
Καθοριστικό ρόλο έπαιξε και η ανάπτυξη της ομιλίας. Μέσα από τη γλώσσα οι άνθρωποι δεν αντάλλασσαν πλέον μόνο άμεσες πληροφορίες για το κυνήγι ή τον κίνδυνο· μπορούσαν να μιλούν για πράγματα που δεν υπήρχαν μπροστά τους: για το παρελθόν, το μέλλον, τα όνειρα, τους φόβους και τις ελπίδες τους.
Έτσι γεννήθηκαν οι πρώτοι μύθοι, οι θρύλοι, οι θεοί και οι υπερφυσικές δυνάμεις. Η συλλογική φαντασία ένωσε τους ανθρώπους περισσότερο από ποτέ. Για εκατομμύρια χρόνια το ανθρώπινο είδος μπορούσε να συνεργάζεται μόνο σε μικρές ομάδες λίγων δεκάδων ατόμων, όπου όλοι γνωρίζονταν μεταξύ τους προσωπικά. Όταν όμως οι άνθρωποι άρχισαν να πιστεύουν σε κοινούς μύθους, θεούς, προγόνους, νόμους ή οράματα, μπόρεσαν να συνεργαστούν σε πολύ μεγαλύτερους αριθμούς.
Χάρη σε αυτή τη νέα ικανότητα δημιουργήθηκαν φυλές, λαοί, βασίλεια και αργότερα αυτοκρατορίες. Ο άνθρωπος δεν οργανώθηκε πλέον μόνο γύρω από τη συγγένεια αλλά γύρω από κοινές ιδέες και κοινές αφηγήσεις. Το νοητικό αυτό άλμα πυροδότησε και ένα τεράστιο γεωγραφικό άλμα. Ο σύγχρονος άνθρωπος άφησε σταδιακά την αρχική του κοιτίδα στην Ανατολική Αφρική και εξαπλώθηκε σε ολόκληρο τον κόσμο. Ήταν η δεύτερη μεγάλη έξοδος ανθρώπινου είδους από την Αφρική μετά τον Homo erectus — όμως αυτή τη φορά ο άνθρωπος θα κατακτούσε σχεδόν κάθε γωνιά της Γης.