ΑΡΧΙΚΗ ΣΕΛΙΔΑ   Η ΙΣΤΟΡΙΑ

1230

Αστικοποίηση
αντί Φεουδαρχίας
Από την πτώση της Ρώμης το 476 και μέχρι τον ύστερο μεσαίωνα, εμπόριο στην Ευρώπη δεν υπήρχε. Οι δρόμοι ήταν κατεστραμμένοι, οι θάλασσες γεμάτες πειρατές, η κοινωνία κλειστή, εσωστρεφής και τοπική, περιορισμένη στο φέουδο. Από τον 11ο και 12ο αιώνα τα πράγματα άλλαξαν, με μια έκρηξη εμπορικών δραστηριοτήτων, εν μέρει λόγω των Σταυροφοριών κατά τις οποίες οι Ευρωπαίοι ήρθαν σε επαφή με τα αγαθά της Ανατολής όσο και με την εγκαθίδρυση της Μογγολικής Αυτοκρατορίας που άνοιξε τον δρόμο μέχρι τα βάθη της Ασίας. Επιπλέον οι Βυζαντινοί είχαν περιορίσει την πειρατεία καθώς είχαν ανακαταλάβει Κρήτη και Κύπρο ενώ εν συνεχεία διώχθηκαν οι Άραβες και από Σαρδηνία, Σικελία και Κορσική. Με την πρόοδο της ναυσιπλοΐας και την χρήση της πυξίδας οι θάλασσες άνοιξαν για τους εμπόρους, οι οποίοι ήταν συγχρόνως εξερευνητές, τυχοδιώκτες και πολεμιστές έτοιμοι να αντιμετωπίσουν ληστές και χιλιάδες κινδύνους. Εμπορεύματα πήγαιναν στην Μέση Ανατολή για τις ανάγκες των σταυροφόρων και αντιστρόφως τα αγαθά από Κίνα και Ινδία φτάνανε στα λιμάνια της Συρίας και Παλαιστίνης, η μέσω της Μογγολίας στην Κασπία και μετά από θάλασσες και ποταμούς σε όλη την Ευρώπη.

Photo
Η ανάπτυξη του εμπορίου συνέβαλε στην ανάπτυξη και της βιοτεχνίας. Όσο υπάρχει η δυνατότητα αγοραπωλησίας αγαθών, τόσο υπάρχει κίνητρο για την παραγωγή τους. Τα εξελιγμένα εργαλεία και οι αυξημένες ανάγκες για κοσμήματα και μέταλλα ενθάρρυναν την εκμετάλλευση των ορυχείων ενώ σε Φλάνδρα και Ιταλία αναπτύχθηκαν πόλεις ολόκληρες με επίκεντρο την υφαντουργία. Τα υφάσματα αποτέλεσαν το μεγαλύτερο εξαγώγιμο αγαθό της Ευρώπης προς την Ανατολή. Σε Ισπανία και Ιταλία αναπτύχθηκε η καλλιέργεια μεταξιού που είχε μαθευτεί από τους Άραβες. Και σε όλη την Ευρώπη ξεκίνησαν να φτιάχνονται δρόμοι, γέφυρες και υποδομές. Τα κεραμίδια αντικατέστησαν τα καλάμια και οι οικοδόμοι έμαθαν να χτίζουν σπίτια που θα έμεναν όρθια για αιώνες.

Photo
Πολύ γρήγορα συναθροίστηκαν οι άνθρωποι σε περιοχές παραγωγής και εμπορίου δημιουργώντας πόλεις, όπου λόγω των αναγκών αναπτύχθηκαν καινούργια επαγγέλματα: ράφτες, τσαγκάρηδες, ξυλουργοί, χτίστες. Οι τεχνίτες εντάχθηκαν σε σωματεία που ονομάζονταν συντεχνίες, με την κάθε συντεχνία να είναι μια κλειστή κοινότητα με τους δικούς της κανόνες. Η κάθε συντεχνία θα παίξει σημαντικό ρόλο αργότερα στην διεκδίκηση καλύτερων συνθηκών για τα μέλη της. Οι αστοί χρειάστηκε ωστόσο να κάνουν αγώνες για να ανεξαρτητοποιηθούν από τον φεουδάρχη της περιοχής. Σε άλλες περιπτώσεις τον πλήρωναν, σε άλλες εξεγέρθηκαν, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, οι πόλεις αποκτούσαν τους κοινοτικούς τους άρχοντες και το δικαίωμα να ρυθμίζουν τις υποθέσεις τους. Κι επιπλέον, καθώς υπήρξε η ανάγκη υπαλλήλων με πρακτική εκπαίδευση, οργανώθηκαν λαϊκά ιδιωτικά σχολεία, παρά τις ισχυρές αντιδράσεις της εκκλησίας που ήθελε να διατηρήσει το μονοπώλιο στην εκπαίδευση. Η Ευρώπη άλλαζε με ταχύτητα.

Από τον 12ο και 13ο αιώνα ο τριμερής διαχωρισμός της κοινωνίας του Μεσαίωνα (άνθρωποι της εκκλησίας, ευγενείς που φρόντιζαν για την ασφάλεια και άνθρωποι του μόχθου) μεταλλάχθηκε σε κάτι πιο σύνθετο με την προσθήκη και την εμφάνιση των νέων κοινωνικών ομάδων (έμποροι, τεχνίτες, τραπεζίτες, εργάτες των πόλεων, δάσκαλοι). Ταυτόχρονα οι αυξημένες εμπορικές συναλλαγές απαιτούσαν ασφάλεια ενώ και η διακίνηση του κεφαλαίου έπρεπε να είναι ευκολότερη και ασφαλέστερη. Έτσι αναπτύχθηκε και ο χρηματοπιστωτικός τομέας και έκαναν την εμφάνισή τους οι επιταγές και οι συναλλαγματικές. Αρχικά, τον ρόλο των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων τον έπαιξε η εκκλησία η οποία είχε συγκεντρώσει μεγάλο πλούτο καθώς σε αυτήν άφηναν την περιουσία τους οι περισσότεροι άνθρωποι τον Μεσαίωνα για να κερδίσουν άφεση αμαρτιών και να αποφύγουν την κόλαση. Οι ολοένα και αυξανόμενες ανάγκες και οι υπέρογκες δαπάνες των φεουδαρχών, τους οδήγησε στον δανεισμό από την εκκλησία η οποία δάνειζε με αντάλλαγμα κομμάτια γης ως τόκο. Αργότερα, η ίδια η εκκλησία επέβαλε φραγμούς στον δανεισμό με τόκο σε μια προσπάθεια να περιορίσει την τοκογλυφική πρακτική πολλών κληρικών και εκκλησιαστικών αξιωματούχων. Στην θέση των κληρικών γρήγορα βρέθηκαν οι Εβραίοι. Κάτοχοι πολύτιμων μετάλλων και χρήματος, και όντας μη χριστιανοί δεν είχαν κανέναν ενδοιασμό στο να δανείσουν με τόκο καθώς δεν παραβίαζαν τις επιταγές της Βίβλου.

ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΟΝ ΜΕΣΑΙΩΝΑ (αναπαράσταση από χειρόγραφο της εποχής)
Photo
Η ευρύτερη κυκλοφορία του χρήματος, οι αυτοδιοικούμενες πόλεις και η ανάπτυξη του εμπορίου, η οικονομική καταστροφή πολλών φεουδαρχών λόγω των σταυροφοριών καθώς και μαύρος θάνατος που σκότωσε εκατομμύρια ανθρώπων συνέβαλαν στην κατάρρευση του φεουδαρχικού συστήματος στην δυτική Ευρώπη, (θα συνεχιστεί στην ανατολική και στην Ρωσία μέχρι και τον 19ο αιώνα), και στην ανάπτυξη της αστικής κοινωνίας και ενός πρώιμου καπιταλιστικού συστήματος.