ΑΡΧΙΚΗ ΣΕΛΙΔΑ Η ΙΣΤΟΡΙΑ 1241 Γερμανική Χάνσα
Η νέα τάξη των αστών εμπόρων καθώς πλούτιζε τον 12ο αιώνα στην Ευρώπη, ξεκίνησε να δυσανασχετεί με την κυριαρχία των ευγενών γαιοκτημόνων και θέλοντας να διεκδικήσει τα δικαιώματα της δημιούργησε συντεχνίες και συνασπισμούς. Στην γερμανική Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία η οποία δεν ήταν ένα κράτος αλλά μια συνομοσπονδία βασιλείων και κρατιδίων προέκυψαν ενώσεις πόλεων από τις οποίες ξεχώρισε και επικράτησε η γερμανική Χάνσα (σημαίνει ένωση στα παλιά γερμανικά), η οποία είχε κύριο σκοπό τον έλεγχο του εμπορίου και τη διασφάλιση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στην Βαλτική και την Βόρεια Θάλασσα. Το 1241 καταγράφηκε η πρώτη συμφωνία μεταξύ Λίμπεκ και Αμβούργου για τη διευκόλυνση του εμπορίου και μέχρι τα τέλη του 13ου αιώνα 90 πόλεις είχαν ενταχθεί στην Γερμανική Χάνσα με κέντρο το Λίμπεκ και σημαντικές πόλεις το Αμβούργο, την Βρέμη, το Ροστόκ. Περιοχή Δράσης της Γερμανικής Χάνσα Η Γερμανική χάνσα ξεκίνησε ως εμπορική ένωση ωστόσο σύντομα αναδείχθηκε σε μεγάλη πολιτική και στρατιωτική δύναμη καθώς οι πόλεις της συνασπίστηκαν και πολιτικά και στρατιωτικά για την υπεράσπιση των συμφερόντων τους. Η ένωση απέκτησε στρατό και στόλο, νίκησε τους πειρατές ελευθερώνοντας την βόρεια θάλασσα και χρησιμοποίησε την δύναμή της για να επιβληθεί, όπως για παράδειγμα το 1368, όταν εξανάγκασε Δανούς και Σουηδούς να της αποδίδουν το 15% των κερδών από το εμπόριο σε Βαλτική και Βόρεια Θάλασσα, επιβάλλοντας έτσι ένα μονοπωλιακό καθεστώς σε ολόκληρη την Σκανδιναβία. Η πραγματική ισχύς της Ένωσης όμως δεν βρισκόταν τόσο στην δύναμη των όπλων όσο στην οικονομική και πολιτική επιρροή. Η Χάνσα δημιούργησε μεγάλη ανάπτυξη στην βόρεια Ευρώπη καθώς με διαρκείς επενδύσεις και επέκταση των δραστηριοτήτων της, ίδρυσε πολλές εμπορικές παροικίες που έγιναν θαλερά αστικά κέντρα, με συνέπεια τον εκγερμανισμό μεγάλων περιοχών ανατολικά του ποταμού Έλβα. Αποθήκες αλατιού στο Λίμπεκ Οι αποφάσεις της Χάνσα λαμβάνονταν μέσω συνελεύσεων των αντιπροσώπων από όλες τις πόλεις. Οι έμποροι είχαν βρει μηχανισμούς συντονισμού και συνεργασίας και συναντιόταν συχνά για να συζητήσουν, να ανταλλάξουν πληροφορίες και να κάνουν σχέδια κοινής δράσης. Ο 15ος αιώνας ήταν η χρυσή εποχή για την Χάνσα ενώ από τον 16ο ξεκίνησε η σταδιακή παρακμή. Καθώς κανένας έμπορος δεν μπορούσε να επιχειρήσει στις περιοχές ελέγχου της Ένωσης αν δεν άνηκε στην Χάνσα, προκλήθηκε προκάλεσαν τον φθόνο, τόσο των ευγενών των οποίων η εξουσία μειωνόταν, όσο και των αστών που άρχισαν να απαιτούν την άρση των προνομίων της Ένωσης. Η αρχή έγινε στη Ρωσία το 1494 με τον τσάρο Ιβάν Γ΄ να καταργεί τα προνόμια της Χάνσα, στερώντας της μια μεγάλη αγορά. Στο Λονδίνο παρά την συνεχή πίεση που ασκούσαν οι Βρετανοί έμποροι, η Χάνσα χρηματοδοτώντας τον Οίκο των Γιορκ πέτυχε να διατηρήσει τα προνόμιά της μέχρι το 1597, οπότε η βασίλισσα Ελισάβετ Α’ απέλασε την Ένωση από την χώρα. Την ίδια περίπου περίοδο, με τη σταδιακή επέκταση της Δανίας άρχισαν να απειλούνται τα μεγάλα κέντρα της Χάνσα, σταδιακά γινόταν όλο και πιο δύσκολο να επιβάλλει τη θέλησή της στα σκανδιναβικά βασίλεια που είχαν ενωθεί με τη συνθήκη του Κάλμαρ. Παράλληλα τα κράτη της Βαλτικής άρχισαν να χειραφετούνται και να επιδιώκουν την εμπορική τους ανάπτυξη σε βάρος της Χάνσα. Το ένα μετά το άλλο τα εθνικά κράτη της δυτικής Ευρώπης θα αρχίσουν να καταργούν τα προνόμιά της προκειμένου να ενισχύσουν την εθνική τους οικονομία. Παραλλήλως θα αρχίσουν να αναπτύσσονται νέες εμπορικοί οδοί οι οποίες θα μειώσουν την οικονομική σημασία της Βόρειας θάλασσας. Ο Τριακονταετής Πόλεμος και οι καταστροφές που προκάλεσε στις γερμανικές χώρες υπήρξε το τελειωτικό χτύπημα για την παρακμασμένη Χάνσα, η οποία το 1669 θα αποτελείτο πλέον μόνο από τρεις πόλεις (Λίμπεκ, Βρέμη, Αμβούργο) μέχρι που θα διαλυθεί εντελώς. Λίμπεκ ΙΤΑΛΙΚΕΣ ΠΟΛΕΙΣ ΚΡΑΤΗ Παρόμοια ανάπτυξη με αυτήν που δημιουργησε η Χάνσα στην Βόρεια Ευρώπη έφεραν η Ιταλικές πόλεις- κράτη στο νότο. Η επιφανέστερη ήταν η Βενετία η οποία καθώς είχε χτιστεί στην λιμνοθάλασσα ήταν προστατευμένη από πειρατές και εχθρούς και καθώς είχε βοηθήσει το Βυζάντιο κατά τις επιδρομές των Νορμανδών της είχαν δοθεί αποκλειστικά προνόμια χρήσης των Βυζαντινών λιμανιών. Δίπλα στην Βενετία, είχαν αναπτυχθεί η Γένοβα, το Αμάλφι, η Φλωρεντία και άλλα εμπορικά κέντρα που πλούτιζαν και ευημερούσαν καθώς εξυπηρετούσαν το θαλάσσιο εμπόριο από την ανατολή μέχρι το εσωτερικό της Ευρώπης. Η μεγάλη διαφορά ήταν πως η γερμανικές πόλεις ήταν ενωμένες ενώ οι Ιταλικές ανταγωνιζόταν και συχνά πολεμούσαν η μία την άλλη.

1241

Γερμανική
Χάνσα

Η νέα τάξη των αστών εμπόρων καθώς πλούτιζε τον 12ο αιώνα στην Ευρώπη, ξεκίνησε να δυσανασχετεί με την κυριαρχία των ευγενών γαιοκτημόνων και θέλοντας να διεκδικήσει τα δικαιώματα της δημιούργησε συντεχνίες και συνασπισμούς. Στην γερμανική Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία η οποία δεν ήταν ένα κράτος αλλά μια συνομοσπονδία βασιλείων και κρατιδίων προέκυψαν ενώσεις πόλεων από τις οποίες ξεχώρισε και επικράτησε η γερμανική Χάνσα (σημαίνει ένωση στα παλιά γερμανικά), η οποία είχε κύριο σκοπό τον έλεγχο του εμπορίου και τη διασφάλιση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στην Βαλτική και την Βόρεια Θάλασσα. Το 1241 καταγράφηκε η πρώτη συμφωνία μεταξύ Λίμπεκ και Αμβούργου για τη διευκόλυνση του εμπορίου και μέχρι τα τέλη του 13ου αιώνα 90 πόλεις είχαν ενταχθεί στην Γερμανική Χάνσα με κέντρο το Λίμπεκ και σημαντικές πόλεις το Αμβούργο, την Βρέμη, το Ροστόκ.

Περιοχή Δράσης της Γερμανικής Χάνσα

Η Γερμανική χάνσα ξεκίνησε ως εμπορική ένωση ωστόσο σύντομα αναδείχθηκε σε μεγάλη πολιτική και στρατιωτική δύναμη καθώς οι πόλεις της συνασπίστηκαν και πολιτικά και στρατιωτικά για την υπεράσπιση των συμφερόντων τους. Η ένωση απέκτησε στρατό και στόλο, νίκησε τους πειρατές ελευθερώνοντας την βόρεια θάλασσα και χρησιμοποίησε την δύναμή της για να επιβληθεί, όπως για παράδειγμα το 1368, όταν εξανάγκασε Δανούς και Σουηδούς να της αποδίδουν το 15% των κερδών από το εμπόριο σε Βαλτική και Βόρεια Θάλασσα, επιβάλλοντας έτσι ένα μονοπωλιακό καθεστώς σε ολόκληρη την Σκανδιναβία. Η πραγματική ισχύς της Ένωσης όμως δεν βρισκόταν τόσο στην δύναμη των όπλων όσο στην οικονομική και πολιτική επιρροή. Η Χάνσα δημιούργησε μεγάλη ανάπτυξη στην βόρεια Ευρώπη καθώς με διαρκείς επενδύσεις και επέκταση των δραστηριοτήτων της, ίδρυσε πολλές εμπορικές παροικίες που έγιναν θαλερά αστικά κέντρα, με συνέπεια τον εκγερμανισμό μεγάλων περιοχών ανατολικά του ποταμού Έλβα.

Αποθήκες αλατιού στο Λίμπεκ

Οι αποφάσεις της Χάνσα λαμβάνονταν μέσω συνελεύσεων των αντιπροσώπων από όλες τις πόλεις. Οι έμποροι είχαν βρει μηχανισμούς συντονισμού και συνεργασίας και συναντιόταν συχνά για να συζητήσουν, να ανταλλάξουν πληροφορίες και να κάνουν σχέδια κοινής δράσης. Ο 15ος αιώνας ήταν η χρυσή εποχή για την Χάνσα ενώ από τον 16ο ξεκίνησε η σταδιακή παρακμή. Καθώς κανένας έμπορος δεν μπορούσε να επιχειρήσει στις περιοχές ελέγχου της Ένωσης αν δεν άνηκε στην Χάνσα, προκλήθηκε προκάλεσαν τον φθόνο, τόσο των ευγενών των οποίων η εξουσία μειωνόταν, όσο και των αστών που άρχισαν να απαιτούν την άρση των προνομίων της Ένωσης. Η αρχή έγινε στη Ρωσία το 1494 με τον τσάρο Ιβάν Γ΄ να καταργεί τα προνόμια της Χάνσα, στερώντας της μια μεγάλη αγορά. Στο Λονδίνο παρά την συνεχή πίεση που ασκούσαν οι Βρετανοί έμποροι, η Χάνσα χρηματοδοτώντας τον Οίκο των Γιορκ πέτυχε να διατηρήσει τα προνόμιά της μέχρι το 1597, οπότε η βασίλισσα Ελισάβετ Α’ απέλασε την Ένωση από την χώρα. Την ίδια περίπου περίοδο, με τη σταδιακή επέκταση της Δανίας άρχισαν να απειλούνται τα μεγάλα κέντρα της Χάνσα, σταδιακά γινόταν όλο και πιο δύσκολο να επιβάλλει τη θέλησή της στα σκανδιναβικά βασίλεια που είχαν ενωθεί με τη συνθήκη του Κάλμαρ. Παράλληλα τα κράτη της Βαλτικής άρχισαν να χειραφετούνται και να επιδιώκουν την εμπορική τους ανάπτυξη σε βάρος της Χάνσα. Το ένα μετά το άλλο τα εθνικά κράτη της δυτικής Ευρώπης θα αρχίσουν να καταργούν τα προνόμιά της προκειμένου να ενισχύσουν την εθνική τους οικονομία. Παραλλήλως θα αρχίσουν να αναπτύσσονται νέες εμπορικοί οδοί οι οποίες θα μειώσουν την οικονομική σημασία της Βόρειας θάλασσας. Ο Τριακονταετής Πόλεμος και οι καταστροφές που προκάλεσε στις γερμανικές χώρες υπήρξε το τελειωτικό χτύπημα για την παρακμασμένη Χάνσα, η οποία το 1669 θα αποτελείτο πλέον μόνο από τρεις πόλεις (Λίμπεκ, Βρέμη, Αμβούργο) μέχρι που θα διαλυθεί εντελώς.

Λίμπεκ

ΙΤΑΛΙΚΕΣ ΠΟΛΕΙΣ ΚΡΑΤΗ

Παρόμοια ανάπτυξη με αυτήν που δημιουργησε η Χάνσα στην Βόρεια Ευρώπη έφεραν η Ιταλικές πόλεις- κράτη στο νότο. Η επιφανέστερη ήταν η Βενετία η οποία καθώς είχε χτιστεί στην λιμνοθάλασσα ήταν προστατευμένη από πειρατές και εχθρούς και καθώς είχε βοηθήσει το Βυζάντιο κατά τις επιδρομές των Νορμανδών της είχαν δοθεί αποκλειστικά προνόμια χρήσης των Βυζαντινών λιμανιών. Δίπλα στην Βενετία, είχαν αναπτυχθεί η Γένοβα, το Αμάλφι, η Φλωρεντία και άλλα εμπορικά κέντρα που πλούτιζαν και ευημερούσαν καθώς εξυπηρετούσαν το θαλάσσιο εμπόριο από την ανατολή μέχρι το εσωτερικό της Ευρώπης. Η μεγάλη διαφορά ήταν πως η γερμανικές πόλεις ήταν ενωμένες ενώ οι Ιταλικές ανταγωνιζόταν και συχνά πολεμούσαν η μία την άλλη.