ΑΡΧΙΚΗ ΣΕΛΙΔΑ   Η ΙΣΤΟΡΙΑ

1710

Διαφωτισμός
 
Η επιστημονική επανάσταση και ιδιαίτερα η πρόοδος της Φυσικής και των Μαθηματικών κατά το 17ο αιώνα, έδωσε το έναυσμα για την ανατροπή των κοινωνικών αντιλήψεων και την ανάπτυξη ενός κινήματος που ονομάστηκε διαφωτισμός. Πρόκειται για ένα ιδεολογικό, πολιτικό και φιλοσοφικό κίνημα που προέβαλε τον ορθολογισμό και είχε ως στόχο την απελευθέρωση του ανθρώπου τόσο από τις δεισιδαιμονίες και προκαταλήψεις του Μεσαίωνα όσο και από την εξουσία των ευγενών, τη μισαλλοδοξία των εκκλησιαστικών ιερατείων και τον θρησκευτικό σκοταδισμό που παρεμπόδιζαν τη γνώση και την ελευθερία. Ο διαφωτισμός διαμορφώθηκε κυρίως το 18ο αιώνα, ο οποίος ονομάστηκε αιώνας των φώτων, αρχικά σε Γαλλία, Αγγλία, Γερμανία και κατόπιν στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες και στις πρωτοεμφανιζόμενες Η.Π.Α. Βασικός φορέας των νέων ιδεών ήταν η ανερχόμενη αστική τάξη που μέχρι εκείνη την εποχή παρέμενε αποκλεισμένη από τη διακυβέρνηση ενώ σημαντικότεροι εκπρόσωποι του διαφωτισμού ήταν οι Βολταίρος, Ρουσσώ, Μοντεσκιέ, Ντιντερό, ντ’ Αλαμπέρ.

Ο Βολταίρος (1694-1778) διακήρυξε πως πρέπει ο άνθρωπος να αποκοπεί από τις παρηγοριές της θρησκείας και να γίνει παιδί της επιστήμης και κύριος του εαυτού του, ο Μοντεσκιέ (1689-1755) υποστήριξε ότι η εξουσία πρέπει να χωριστεί σε τρεις ανεξάρτητους τομείς: νομοθετικό, εκτελεστικό και δικαστικό κι ότι αποτελεί μεγάλο πρόβλημα η συγκέντρωση όλων των εξουσιών σε ένα φορέα όπως γινόταν στις μοναρχίες της εποχής. Ο Ρουσσώ (1712-1778) έγραψε για την ανάγκη να υπάρχουν ίδια δικαιώματα για όλους τους πολίτες και δημοκρατική διακυβέρνηση των χωρών ενώ οι Ντιντερό και ντ’ Αλαμπέρ, συνέγραψαν μεταξύ 1760 και 1780, με βάση το ρητό «Εάν υπάρχει κάτι που γνωρίζεις, διέδωσε το. Εάν υπάρχει κάτι που δε γνωρίζεις, αναζήτησε το» την περίφημη Εγκυκλοπαίδεια (Encyclopedie), στην οποία περιλαμβάνονταν πληροφορίες για όλες τις επιστήμες και τις τέχνες της εποχής.

ΒΟΛΤΑΙΡΟΣ-ΡΟΥΣΣΩ-ΜΟΝΤΕΣΚΙΕ-ΝΤΙΝΤΕΡΟ-ΝΤ’ ΑΛΑΜΠΕΡ
Photo
Για τους διαφωτιστές η εκπαίδευση είναι το βασικό μέσο για τη διασφάλιση της συνεχούς προόδου του ανθρώπου. Έβλεπαν την εκκλησία σαν τροχοπέδη αυτής της προόδου και άσκησαν αυστηρή κριτική στην καθολική εκκλησία, κατηγορώντας τη μεταξύ άλλων, για φανατισμό. Πίστευαν ότι μόνο η καθιέρωση της ανεξιθρησκίας θα απάλλασσε τους ανθρώπους από τη μισαλλοδοξία.

Το κίνημα του Διαφωτισμού ξεχωρίζει από τα προηγούμενα πνευματικά κινήματα λόγω του ότι για πρώτη φορά, από την εποχή της αρχαίας Ελλάδας, έγινε αποδέκτης το ευρύ κοινό. Με την πρόοδο της τυπογραφίας και του αλφαβητισμού καθώς και της μάθησης ο λαός μπόρεσε να πληροφορηθεί και να αποκτήσει γνώμη. Οι πολιτικές και φιλοσοφικές συζητήσεις ξεπέρασαν τα μέχρι τότε στενά όρια του κύκλου των ανθρώπων των γραμμάτων και έγιναν υπόθεση και του λαού. Φορέας των καινούριων ιδεών υπήρξαν τα καφέ –πρωτίστως στο Παρίσι- καθώς και τα αστικά κοσμικά σαλόνια που μετατράπηκαν σε καταφύγια ποιητών και φιλοσόφων οι οποίοι συζητούσαν παθιασμένα για τις νέες ιδέες και υποστήριζαν ολοένα και δυνατότερα ότι όλοι οι άνθρωποι, μόνο και μόνο επειδή είναι άνθρωποι, έχουν ίσα δικαιώματα (ζωής, ιδιοκτησίας, ισότητας απέναντι στον νόμο, ελευθερίας σκέψης και έκφρασης), τα οποία δεν μπορεί να καταργήσει καμιά εξουσία.

ΠΑΡΙΖΙΑΝΙΚΟΣ ΔΡΟΜΟΣ ΜΕ ΚΑΦΕ ΤΟΝ 18Ο ΑΙΩΝΑ
Photo
Ιδέες αυτονόητες για μας σήμερα, θεωρήθηκαν αιρετικές, επαναστατικές και επικίνδυνες από τις εξουσίες της εποχής, με συνέπεια τη σύγκρουση των διαφωτιστών με το ιερατείο και τους ευγενείς. Κάποιοι μονάρχες ωστόσο, από τον 18ο αιώνα εφάρμοσαν ορισμένες από τις ιδέες του Διαφωτισμού (περιορισμός των προνομίων των ανώτερων τάξεων, λήψη μέτρων κοινωνικής πρόνοιας, ενίσχυση των Γραμμάτων και των Τεχνών) για να κάνουν το κράτος τους πιο αποτελεσματικό, όπως ο Φρειδερίκος Β’ της Πρωσίας, η Μαρία Θηρεσία της Αυστρίας και ο γιος της Ιωσήφ, η Αικατερίνη Β’ της Ρωσίας. Ωστόσο, η καταλυτική δύναμη των πολιτικών ιδεών του Διαφωτισμού θα φαινόταν με το ξέσπασμα των δύο μεγάλων επαναστάσεων του 18ου αιώνα, την γαλλική και την αμερικανική.