ΑΡΧΙΚΗ ΣΕΛΙΔΑ   Η ΙΣΤΟΡΙΑ

1830

Ανατολικό
Ζήτημα
Ανατολικό ονομάστηκε το ζήτημα που προέκυψε από τη βαθμιαία κατάρρευση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και τον ανταγωνισμό των Ευρωπαϊκών δυνάμεων στην προσπάθεια τους να επωφεληθούν και να διεισδύσουν οικονομικά, πολιτικά και στρατιωτικά στον χώρο της ανατολικής Μεσογείου. Ενώ τους προηγούμενους αιώνες η πρωτοβουλία κατά των Οθωμανών ανήκε στην Ισπανία, τη Βενετία και τον Πάπα, από τον 18ο και 19ο αιώνα ανέλαβαν κατά κύριο λόγο η Γαλλία κι η Ρωσία. Πρώτη μεγάλη προσπάθεια έγινε από την Μεγάλη Αικατερίνη με τους δύο ρωσοτουρκικούς πολέμους 1768-1774 και 1787-1792 ενώ το 1797 οι Γάλλοι του Ναπολέοντα έδιωξαν του Οθωμανούς από τα Επτάνησα και το 1798 εκστράτευσαν εναντίον τους στην Αίγυπτο. Βλέποντας η Ρωσία την Γαλλία να αποκτά μεγάλη δύναμη, συμπλέει με τους Οθωμανούς εναντίον των Γάλλων τους οποίους διώχνει από τα Επτάνησα. Παρομοίως πράττουν και οι Βρετανοί οι οποίοι θέλουν να ανακόψουν την ισχυροποίηση των Γάλλων και σπεύδουν να βοηθήσουν τους Οθωμανούς στην Αίγυπτο όπου διαλύουν τον γαλλικό στόλο σε ναυμαχία το 1798. Αυτό θα συμβεί πολλές φορές τα επόμενα χρόνια διαιωνίζοντας το ανατολικό ζήτημα: η Οθωμανική αυτοκρατορία θα βρίσκεται στο χείλος της καταστροφής αλλά θα σώζεται από κάποιον εχθρό της ο οποίος φοβάται ότι η διάλυση της θα ισχυροποιήσει τους αντιπάλους του.

ΟΘΩΜΑΝΙΚΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ
Photo
Κατά τον ρωσοτουρκικό πόλεμο του 1828-1829 οι Ρώσοι απέκτησαν πλεονέκτημα και οι Βρετανοί με τους Γάλλους φοβήθηκαν το ενδεχόμενο να καταλάβει η Ρωσία στρατηγική θέση στα στενά του Βοσπόρου και να επιδιώξει τον έλεγχο της Ανατολικής Μεσογείου, οπότε ενέτειναν τις προσπάθειες τους ώστε να μην διαμελιστεί η Οθωμανική αυτοκρατορία, η οποία ωστόσο αναγκάστηκε να δεχτεί την αυτονομία της Σερβίας το 1829 και της Ελλάδας το 1830.

Το 1833 οι Αιγύπτιοι ζήτησαν την βοήθεια των Ρώσων κατά των Οθωμανών με τους οποίους και πάλι βρισκόταν σε πόλεμο, οι Ρώσοι δεν έχασαν την ευκαιρία και κατέβασαν τον στόλο τους στον Κεράτιο Κόλπο. Υπό την πίεση τους, οι Οθωμανοί υπέγραψαν ειρήνη με την Αίγυπτο και μια συμφωνία που επέτρεψε στα Ρωσικά πολεμικά της πλοία να βγαίνουν στο Αιγαίο, γεγονός που θορύβησε τις υπόλοιπες μεγάλες δυνάμεις κι ειδικά την θαλασσοκράτειρα Βρετανία.

ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΜΑΧΗΣ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ
Photo
Στα 1839 προέκυψε νέα κρίση στις σχέσεις Οθωμανών και Αιγυπτίων και κατέληξε σε συμφωνία το 1841 μεταξύ όλων των μεγάλων δυνάμεων από την οποία βγήκε χαμένη η Ρωσία καθώς τερματίστηκε η προνομιακή της θέση στο ζήτημα των Στενών. Το 1850 ξέσπασε έριδα μεταξύ ορθόδοξων και καθολικών μοναχών για τα ιερά προσκυνήματα στους υπό Οθωμανική κατοχή Αγίους Τόπους. Η Γαλλία συνέδραμε τους καθολικούς και η Ρωσία έσπευσε να υπερασπιστεί τους ορθοδόξους. Οι Οθωμανοι παίρνουν αρχικά την μεριά των Γάλλων και ο τσάρος πιέζει -απειλητικά- για την αναγνώριση των δικαιωμάτων των ορθοδόξων. Βρετανία και Γαλλία έσπευσαν να υποστηρίξουν τους Οθωμανούς επειδή φοβούνταν πως η Ρωσία επιχειρούσε να ελέγξει την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Οι Οθωμανοί με την προστασία των Αγγλογάλλων κηρύσσουν τον πόλεμο στην Ρωσία, ο τσάρος καλεί τον χριστιανικό κόσμο τον βαλκανίων σε θρησκευτικό πόλεμο. Παρομοίως κι ο σουλτάνος εξέδωσε φιρμάνι με έκκληση προς τους μουσουλμάνους. Τον Νοέμβριο του 1853, ο ρωσικός στόλος συνέτριψε τον οθωμανικό στη ναυμαχία της Σινώπης και η Βρετανία με την Γαλλία ανησυχούν για ενδεχόμενη κατάρρευση των Οθωμανών και περαιτέρω ρωσική επέκταση οπότε κηρύσσουν τον πόλεμο κατά της Ρωσίας. Ρωσικά στρατεύματα είχαν εισέλθει εν τω μεταξύ στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες, αλλά αποσύρονται υπό τις απειλές της Αυστρίας η οποία παραμένει ακόμη ουδέτερη.

Στην Ελλάδα υπήρξε προσανατολισμός της κοινής γνώμης υπέρ της Ρωσίας και υποκινήθηκαν εξεγέρσεις σε Θεσσαλία και Ήπειρο με ζητούμενο την εδαφική επέκταση της χώρας, ωστόσο η Βρετανία και η Γαλλία ανάγκασαν τον βασιλιά Όθωνα να αποπέμψει τη φιλορωσική κυβέρνηση της Ελλάδας και να διορίσει φιλοαγγλική η οποία σταμάτησε κάθε προσπάθεια πολέμου κατά των Τούρκων.

ΚΡΙΜΑΪΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ
Photo
Τον Σεπτέμβριο του 1855 η Σεβαστούπολη έπεσε, μετά από σκληρές μάχες και πολιορκία δώδεκα μηνών. Η Αυστρία εγκατέλειψε την ουδετερότητα, μετά την κάμψη της ρωσικής δύναμης και λόγω απειλών των Βρετανών και των Γάλλων και τελικά η Ρωσία μπροστά σε μια διευρυμένη συμμαχία αντιπάλων αναγκάστηκε να συνθηκολογήσει. Με τη Συνθήκη του Παρισιού τον Μάρτιο του 1856, αναγκάστηκε να παραιτηθεί από τις βλέψεις της σε εδάφη της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, της απαγορεύτηκε να περνάνε τα πλοία της απο τα στενά του Βοσπόρου, της επιβλήθηκε η αποστρατικοποίηση της Μαύρης θάλασσας και επιβεβαιώθηκε η αυτονομία των Παραδουνάβιων Ηγεμονιών υπό την προστασία των μεγάλων δυνάμεων.. Οι Οθωμανοι επανέκτησαν όλα τα εδάφη που κατείχαν πριν του ρωσοτουρκικούς πολέμους και έγιναν δεκτοί στη λέσχη των μεγάλων δυνάμεων της Ευρώπης, υπό την προστασία της Βρετανίας. Ο σουλτάνος απο την μεριά του εξέδωσε φιρμάνι με το οποίο υποσχόταν πλήρη ισότητα των υπηκόων του ανεξαρτήτως θρησκεύματος ή καταγωγής. Το ανατολικό ζήτημα θα συνεχίσει να υφίσταται μέχρι το τέλος τους Α παγκοσμίου πολέμου, με την διάλυση της Οθωμανικής αυτοκρατορίας και την ίδρυση του Τουρκικού κράτους.