Τα εις εαυτόν
180
ΒΙΒΛΙΟ ΤΡΙΤΟ (απόσπασμα)
3. Ο Ιπποκράτης, αφού θεράπευσε πολλές αρρώστιες, αρρώστησε ο ίδιος και πέθανε. Οι Χαλδαίοι μάγοι προανήγγειλαν τον θάνατο πολλών ανθρώπων, κι ύστερα υποτάχτηκαν κι αυτοί στο πεπρωμένο. Ο Αλέξανδρος, ο Πομπήιος και ο Γάιος Καίσαρ, που τόσες φορές κατέστρεψαν συθέμελα πόλεις ολόκληρες και σε μάχες πετσόκοψαν πολλές μυριάδες ιππέων και πεζών, κι αυτοί κάποτε έφυγαν απ' τη ζωή. Ο Ηράκλειτος, που στη φυσιολογία του ανέφερε τόσα πολλά σχετικά με την εκπύρωση του κόσμου, γέμισε το εσωτερικό του σώματός του με νερό και πέθανε σκεπασμένος με κοπριά. Τον Δημόκριτο τον σκότωσαν οι ψείρες, τον Σωκράτη κάτι άλλες ψείρες. Τι θα πουν αυτά; Μπήκες στο πλοίο, ταξίδεψες, έφτασες. Κατέβα. Άμα πηγαίνεις σε άλλη ζωή, ούτε εκεί θα υπάρχει τίποτε κενό από Θεούς άμα όμως βρεθείς σε κατάσταση αναισθησίας, θα πάψουν οι πόνοι σου και οι ηδονές σου, θα πάψεις να λατρεύεις αυτό το αγγείο, το τόσο κατώτερο απ’ ότι αυτό το οποίο το υπηρετεί. Διότι το ένα είναι νους και δαίμων και το άλλο χώμα και σήψη.
4. Μη ξοδέψεις το υπόλοιπο της ζωής σου με σκέψεις για τους άλλους, όταν δεν ανάγεις το πράγμα σε κάτι καλό για όλους γιατί θα στερηθείς κάποιο άλλο έργο… δηλαδή σκεπτόμενος τι κάνει ο δείνα και για ποιο λόγο, τι λέει, τι συλλογιέται, τι μηχανεύεται και όσα τέτοιας λογής σε κάνουν να απομακρύνεσαι από την παρατήρηση του ηγεμονικού στοιχείου της ψυχής σου. Πρέπει λοιπόν να αποφεύγουμε τον άσκοπο και το μάταιο στον ειρμό των εντυπώσεων μας, και πολύ περισσότερο την πολυπραγμοσύνη και την κακοήθεια, συνηθίζοντας τον εαυτό μας να έχει μόνο τέτοιες εντυπώσεις για τις οποίες αν μας ρωτούσαν «τι σκέφτεσαι;» να απαντούσαμε αμέσως: «αυτό και αυτό» έτσι που να γίνεται ολοφάνερο ότι όλες οι σκέψεις μας είναι απλές και καλοπροαίρετες, και χαρακτηρίζουν ον κοινωνικό το οποίο αδιαφορεί για τις παραστάσεις της ηδονής και γενικά της απόλαυσης, το οποίο δεν έχει σκέψεις φιλόνικες, φθονερές, καχύποπτες ή άλλες για τις οποίες θα κοκκίνιζες αν έλεγες ότι αυτό είχες στο νου σου.
9. Τίμα την ικανότητα σου να σχηματίζεις κρίσεις. Από αυτήν εξαρτώνται όλα όσα οδηγούν στο να δημιουργηθεί μέσα στο ηγεμονικό μέρος της ψυχής σου κρίση όχι ανακόλουθη με την φύση και την ιδιοσυγκρασία του λογικού πλάσματος. Αυτός απαιτεί ορθή σκέψη, σχέση οικειότητας με τους ανθρώπους και υποταγή με τους Θεούς.
10. Πέταξε τα όλα, κράτησε μόνο τούτα τα λίγα· και να θυμάσαι ακόμη ότι καθένας ζει μόνο το παρόν -τούτο το ακαριαίο· τα άλλα ή τα έχει ζήσει πια ή είναι στη σφαίρα του άδηλου. Μικρή λοιπόν η ζωή του καθενός, μικρή και η γωνίτσα της γης όπου την ζει· μικρή ακόμη και η διαρκέστερη υστεροφημία: στηρίζεται κι αυτή σε ανθρωπάκια που διαδέχονται το ένα το άλλο και που αύριο κιόλας θα πεθάνουν και δεν γνωρίζουν ούτε τον εαυτό τους,4 πολύ περισσότερο εκείνον που έχει πεθάνει από καιρό. 16. Σώμα, ψυχή, νους του σώματος είναι οι αισθήσεις, της ψυχής οι ορμές, του νου οι ιδέες. Το να αποτυπώνουν εντυπώσεις ανήκει και στα ζώα, το να κινούνται σαν μαριονέτες από τις ορμές ανήκεις και στα θηρία και στους ερμαφρόδιτους, και στον Φάλαρι, και στον Νέρωνα το να χρησιμοποιούν το ηγεμονικό μέρος της ψυχής ως οδηγό για τα κατ’ επίφαση καθήκοντά τους ανήκει και σε όσους δεν πιστεύουν στους Θεούς και σε όσους εγκαταλείπουν την πατρίδα και σε όσους κάνουν οτιδήποτε μόλις κλείσουν την πόρτα. Αν λοιπόν όλα τα άλλα ανήκουν από κοινού στα παραπάνω, απομένει ως χαρακτηριστικό του καλού ανθρώπου η αγάπη και η αποδοχή για ό,τι συμβαίνει και του τυχαίνει από την μοίρα, επίσης το να μην αμαυρώνει τον δαίμονα τον εγκατεστημένο μέσα στα στήθη του και να μην τον ενοχλεί με θορυβώδεις εντυπώσεις, αλλά να τον διατηρεί εξευγενισμένο, ακολουθώντας με κοσμιότητα τον Θεό, χωρίς να λέει τίποτε παραβιάζοντας το δίκαιο. Αλλά και αν όλοι οι άνθρωποι δεν τον πιστεύουν ότι ζει με απλότητα, με σεβασμό και με χαρά, ωστόσο δεν οργίζεται με κανέναν τους ούτε παρεκτρέπεται από τον δρόμο που οδηγεί στο τέλος της ζωής, όπου πρέπει να φτάσει καθαρός, ήρεμος, έτοιμος, αβίαστα προσαρμοσμένος με την μοίρα του.