ΑΡΧΙΚΗ

Φο Ντάριο 1926 έως 2013 (87)

Ένα δυνατό γέλιο τη σωστή στιγμή μπορεί πράγματι να τους θάψει όλους.

ΑΠΟΦΘΕΓΜΑΤΑ

Ο τυχαίος θάνατος

ενός αναρχικού


Δεν πληρώνω

δεν πληρώνω


Ο κόσμος μου
«Σε όλη μου τη ζωή δεν έγραψα τίποτα με μόνο σκοπό τη διασκέδαση, πάντα επιδίωκα να συμπεριλάβω στα κείμενά μου τις ρωγμές εκείνες που θα ήταν σε θέση να ταρακουνήσουν τις βεβαιότητες, να αμφισβητήσουν παγιωμένες απόψεις, να προκαλέσουν θυμό, να ανοίξουν λιγάκι το μυαλό του κόσμου. Όλα τα υπόλοιπα, η ομορφιά για την ομορφιά, η τέχνη για την τέχνη, δεν μ’ ενδιαφέρουν».

. 		Ο Ντάριο Φο γεννήθηκε στις 24 Μαρτίου 1926 στο Λεγκιούνο-Σαντζιάνο, στην επαρχία του Βαρέζε. Ο πατέρας του ήταν διευθυντής των ιταλικών σιδηροδρόμων και η οικογένεια άλλαζε συχνά κατοικία λόγω των μεταθέσεων του. Το 1940 μετακόμισε στο Μιλάνο για να σπουδάσει αρχιτεκτονική αλλά αναγκάστηκε να διακόψει εξαιτίας του Β’ Παγκόσμιου πολέμου. Η οικογένειά του πήρε μέρος στον αντιφασιστικό αγώνα ενώ κοντά στο τέλος του πολέμου ο Φο στρατολογήθηκε από τους φασίστες αλλά κατάφερε να δραπετεύσει και να κρυφτεί για το υπόλοιπο του πολέμου.

Μετά τον πόλεμο, συνέχισε τις σπουδές αρχιτεκτονικής στο Μιλάνο και βρήκε μια δουλειά σαν βοηθός αρχιτέκτονα όμως δεν ήταν ικανοποιημένος κι ένιωσε μεγάλη ανακούφιση όταν κατάφερε να βρει δουλειά στο θέατρο, παρουσιάζοντας αρχικά αυτοσχέδιους μονολόγους. Το 1951 γνωρίστηκε με τη σύντροφο της ζωής του, Φράνκα Ράμε, όταν δούλευαν μαζί σε μια επιθεώρηση. Ξεκίνησε να γράφει θεατρικά έργα και το 1960 κέρδισε εθνική αναγνώριση με το «Οι Αρχάγγελοι δεν Παίζουν Φλίπερ». Το 1962 το έργο τους για τον Χριστόφορο Κολόμβο ενοχλεί ακροδεξιές ομάδες και προκαλεί βίαιες επιθέσεις. Το ιταλικό κομμουνιστικό κόμμα τους προμηθεύει σωματοφύλακες. Την ίδια χρονιά ξεκινά μια εκπομπή στην ιταλική τηλεόραση (RAI) στην οποία χρησιμοποιεί το σόου για να περιγονψει τη ζωή απλών ανθρώπων. Μια εκπομπή του κατά της Μαφίας ενόχλησε πολύ κόσμο με συνέπεια τόσο αυτός όσο και η σύζυγος του να λάβουν απειλές κατά της ζωής τους. ΄Όταν η RAI ξεκίνησε να λογοκρίνει την εκπομπή του αναγκάστηκε να παραιτηθεί. Το 1967 γράφει το «Η κυρία πρόκειται να πεταχτεί» με σχόλια για τον πόλεμο του Βιετνάμ και τη δολοφονία του Κένεντι. Η κυβέρνηση των ΗΠΑ το θεώρησε ασέβεια προς τον πρόεδρο και ο Φο δεν μπορούσε να βγάλει αμερικανική βίζα για πολλά χρόνια μετά. Το 1968 ο Φο και η Ράμε ιδρύουν την θεατρική Νέα Σκηνή μετατρέποντας ένα εγκαταλελειμμένο εργοστάσιο σε θέατρο. Το 1969 παρουσίασε το «Μίστερο Μπούφο», ένα θεατρικό έργο μονολόγων βασισμένο στη μείξη μεσαιωνικών έργων και τοπικών προβλημάτων. Είχε επιτυχία και έκανε 5.000 παραστάσεις ακόμα και σε γήπεδα.

Το 1970 ο Φο και η Ράμε άφησαν τη Νέα Σκηνή λόγω πολιτικών διαφορών και ξεκίνησαν την τρίτη τους θεατρική ομάδα, Παρήγαγαν έργα (βασισμένα στον αυτοσχεδιασμό) για τα σύγχρονα προβλήματα με πολλές αναθεωρήσεις. Ο Τυχαίος Θάνατος ενός Αναρχικού (1970) ασκούσε κριτική στην κατάχρηση εξουσίας του συστήματος δικαιοσύνης. Ο Φο το έγραψε μετά από μια τρομοκρατική επίθεση από ακροδεξιούς στην Εθνική Αγροτική Τράπεζα. Από το 1971 ως το 1985, η θεατρική ομάδα δώρισε μέρος των εισπράξεών της για την υποστήριξη απεργιών του ιταλικών συνδικαλιστικών οργανώσεων. Τον Μάρτιο του 1973 η σύζυγος του απήχθη στο Μιλάνο από μια ομάδα νεοφασιστών, οι οποίοι αφού τη βασάνισαν και τη βίασαν, την άφησαν σε άθλια κατάσταση σ' ένα πάρκο. Η Ράμε επέστρεψε στη σκηνή μετά από δύο μήνες με νέους αντιφασιστικούς μονολόγους. Ο Φο έγραψε το 1974 το έργο «Δεν πληρώνω! Δεν πληρώνω!» μια φαρσοκωμωδία όπου γυναίκες έπαιρναν ότι ήθελαν από την αγορά, πληρώνοντας μόνο ότι μπορούσαν. Όταν η δεύτερη έκδοση του Μίστερο Μπούφο παρουσιάστηκε στην τηλεόραση το 1977, το Βατικανό το θεώρησε «βλάσφημο» και οι Ιταλοί ακροδεξιοί άρχισαν να απειλούν ξανά. Το 1981 το προσκλήθηκε στο Φεστιβάλ Ιταλικού Θεάτρου στη Νέα Υόρκη. Το υπουργείο εξωτερικών των ΗΠΑ αρνήθηκε να του παραχωρήσει βίζα αλλά αργότερα, το 1984, συμφώνησε να του δώσει για 6 μέρες μετά από διαμαρτυρίες Αμερικανών συγγραφέων. Το 1985 τους παραχωρήθηκε ακόμη μία βίζα και παρουσίασε έργα του σε πολλά πανεπιστημιακά θέατρα. Στις 17 Ιουλίου του 1995, ο Φο έπαθε ένα εγκεφαλικό επεισόδιο και έχασε σχεδόν όλη την όρασή του. Κατάφερε να ανανήψει μετά από έναν χρόνο. Στις 9 Οκτωβρίου του 1997 τού απενεμήθη το βραβείο Νόμπελ λογοτεχνίας.

Στα έργα του –έχουν μεταφραστεί σε 30 γλώσσες- άσκησε κριτική, μεταξύ των άλλων, στους φασίστες, στην πολιτική της Καθολικής εκκλησίας, τις πολιτικές δολοφονίες, το οργανωμένο έγκλημα, την πολιτική διαφθορά , το Μεσανατολικό, τον ιμπεριαλισμό των ΗΠΑ. Το 2006, ο Ντάριο Φο έκανε μια αποτυχημένη προσπάθεια να εκλεγεί δήμαρχος του Μιλάνο, πήρε ωστόσο πάνω απ’ το 20% των ψήφων, υποστηριζόμενος από την Κομμουνιστική Επανίδρυση. Πέθανε το 2013 στο Μιλάνο, μερικούς μήνες μετά από την γυναίκα της ζωής του Ράμε.