-12000
Λατρείες
κι Ιερά
12 χιλιάδες χρόνια πριν
Στα πρώτα στάδια της ιστορίας του ο άνθρωπος δεν είχε ακόμη διαχωρίσει τον εαυτό του από τη φύση και τα υπόλοιπα ζώα. Θεωρούσε πως αποτελούσε μέρος ενός ενιαίου κόσμου όπου άνθρωποι, ζώα, φυτά, ποτάμια, βράχια και ουράνια σώματα συνδέονταν μεταξύ τους και διέθεταν πνεύμα και ζωή. Ο άνεμος, το νερό, το δέντρο, το φεγγάρι ή η φωτιά δεν ήταν απλά φυσικά φαινόμενα αλλά ζωντανές παρουσίες με δύναμη και θέληση.
Οι πρώτοι άνθρωποι πίστευαν ότι μπορούσαν να επικοινωνήσουν με αυτές τις δυνάμεις μέσω χορών, τελετουργιών, τραγουδιών και συμβολικών πράξεων. Πριν από το κυνήγι συχνά παρακαλούσαν τα ζώα να προσφερθούν ως τροφή και μετά τη θανάτωσή τους ζητούσαν συγχώρεση από το πνεύμα τους, ώστε να μην προκαλέσουν την οργή των αόρατων δυνάμεων της φύσης.
Ο πρωτόγονος άνθρωπος ζούσε μέσα σε έναν κόσμο γεμάτο κινδύνους που δεν μπορούσε να εξηγήσει. Οι καταιγίδες, οι κεραυνοί, οι ασθένειες, τα άγρια θηρία, οι ξηρασίες και κυρίως ο θάνατος προκαλούσαν φόβο και δέος. Χωρίς επιστημονικές γνώσεις, οι άνθρωποι κατέφευγαν συχνά σε υπερφυσικές ερμηνείες. Πίστευαν πως αόρατα πνεύματα επηρέαζαν τη ζωή τους, άλλοτε τιμωρώντας τους και άλλοτε προστατεύοντάς τους. Αυτή η πρώτη μορφή θρησκευτικής σκέψης ονομάστηκε ανιμισμός. Η λέξη προέρχεται από τη λατινική λέξη anima, που σημαίνει «ψυχή». Σύμφωνα με αυτή την αντίληψη, κάθε στοιχείο της φύσης διαθέτει ψυχή ή πνεύμα.
Τα αντικείμενα λατρείας είχαν έντονα τοπικό χαρακτήρα. Μια ομάδα μπορούσε να θεωρεί ιερό ένα μεγάλο δέντρο που της παρείχε καρπούς και σκιά, ενώ μια άλλη να σέβεται ιδιαίτερα ένα ζώο που φοβόταν ή θαύμαζε. Σε διαφορετικές περιοχές του κόσμου λατρεύτηκαν διαφορετικά ζώα και φυσικά στοιχεία.
Σε πολλές πρωτόγονες κοινωνίες αναπτύχθηκε επίσης η ιδέα του τοτέμ: ενός ιερού ζώου, φυτού ή συμβόλου που θεωρούνταν προστάτης της φυλής και στοιχείο της κοινής της ταυτότητας. Το τοτέμ λειτουργούσε όχι μόνο ως θρησκευτικό σύμβολο αλλά και ως δεσμός που ένωνε τα μέλη της ομάδας.
Οι πρώτες αυτές θρησκείες δεν προσπαθούσαν να επιβληθούν σε άλλους λαούς. Κάθε φυλή είχε τους δικούς της μύθους, πνεύματα και τελετουργίες. Η ανάγκη επέκτασης και προσηλυτισμού εμφανίστηκε πολύ αργότερα, μαζί με τις μεγάλες οργανωμένες θρησκείες και τις αυτοκρατορίες.
Ο ανιμισμός υπήρξε η πρώτη προσπάθεια του ανθρώπου να κατανοήσει τον κόσμο και τη θέση του μέσα σε αυτόν. Πριν από τη φιλοσοφία, την επιστήμη και τις μεγάλες θρησκείες, ο άνθρωπος προσπάθησε να εξηγήσει το σύμπαν δίνοντας ψυχή στη φύση.
Με το τέλος της τελευταίας εποχής των παγετώνων, ο άνθρωπος άρχισε να αλλάζει τρόπο ζωής. Οι μεγάλες νομαδικές μετακινήσεις μειώθηκαν και πολλές ομάδες εγκαταστάθηκαν μόνιμα κοντά σε ποτάμια, εύφορες πεδιάδες και περιοχές πλούσιες σε τροφή. Μαζί με τους πρώτους μόνιμους οικισμούς γεννήθηκαν και οι πρώτες οργανωμένες λατρείες.
Για δεκάδες χιλιάδες χρόνια οι άνθρωποι πίστευαν σε πνεύματα της φύσης και πραγματοποιούσαν τελετουργίες γύρω από φωτιές ή μέσα σε σπήλαια. Τώρα όμως εμφανίζονται για πρώτη φορά ειδικοί χώροι αφιερωμένοι αποκλειστικά στη λατρεία. Οι άνθρωποι άρχισαν να συγκεντρώνονται σε ιερά σημεία για να προσευχηθούν, να τιμήσουν τους νεκρούς, να ζητήσουν προστασία ή να εξευμενίσουν τις αόρατες δυνάμεις που πίστευαν πως κυβερνούσαν τον κόσμο.
Ένα από τα αρχαιότερα και πιο εντυπωσιακά ιερά που έχουν βρεθεί είναι το Göbekli Tepe, στη σημερινή Τουρκία. Τεράστιοι πέτρινοι στύλοι τοποθετήθηκαν κυκλικά σχηματίζοντας έναν χώρο τελετουργιών, χιλιάδες χρόνια πριν από τις πυραμίδες της Αιγύπτου και το Στόουνχεντζ. Πάνω στις πέτρες χαράχτηκαν μορφές ζώων, φίδια, πουλιά και άγρια θηρία, αποδεικνύοντας πως οι άνθρωποι της εποχής διέθεταν ήδη πολύπλοκες θρησκευτικές αντιλήψεις.
Η εμφάνιση των ιερών άλλαξε βαθιά την ανθρώπινη κοινωνία. Για την κατασκευή τους χρειάστηκε συνεργασία πολλών ανθρώπων, οργάνωση και κοινή πίστη. Μέσα από τις τελετουργίες ενισχύθηκαν οι δεσμοί των ομάδων και δημιουργήθηκαν οι πρώτες μορφές ιερατείου και θρησκευτικής εξουσίας.
Η θρησκεία έπαψε πλέον να είναι μια προσωπική σχέση με τα πνεύματα της φύσης και μετατράπηκε σε συλλογική εμπειρία που ένωνε ολόκληρες κοινότητες. Γύρω από τα ιερά γεννήθηκαν νέες παραδόσεις, νέοι μύθοι και αργότερα οι πρώτοι μεγάλοι πολιτισμοί της ανθρωπότητας.