ΑΡΧΙΚΗ ΣΕΛΙΔΑ Η ΙΣΤΟΡΙΑ 900 Η ακμή του Βυζαντίου
Ως συνέχεια της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, το Βυζάντιο κληρονόμησε την ιδέα της αποκατάσταση της αυτοκρατορίας στα παλαιά της σύνορα. Η προσήλωση σ’ αυτή την αξία κυριάρχησε στη βυζαντινή διπλωματία, διαιρώντας πολλές φορές τον πολιτικό κόσμο και τον λαό. Κατά τον 6ο και 7ο αιώνα, με τους Λογγοβάρδους να εισβάλουν στη βόρεια Ιταλία και τους Σλάβους στη βόρεια βαλκανική περιοχή, η αυτοκρατορία υπέστη βαριές εδαφικές απώλειες. Το 642 με την αποχώρηση του βυζαντινού στόλου από την Αλεξάνδρεια, οριστικοποιήθηκε η απώλεια των πέρα από τη Μικρά Ασία ανατολικών επαρχιών καθώς και της ελληνιστικής Ανατολής. Οι Άραβες κατάφεραν να αποσπάσουν τη Συρία, την Παλαιστίνη, την Αίγυπτο και τις βορειο-αφρικανικές περιοχές του Βυζαντίου. Μεγάλο πρόβλημα ανέκυψε στα εσωτερικά του κράτους όταν το 723 ο ο αυτοκράτορας Λέων ο Γ πήρε μέτρα που δεν άρεσαν στην εκκλησία, όπως την φορολόγηση των κερδών της, την υποχρέωση να υπηρετούν οι κληρικοί την στρατιωτική τους θητεία και την απαγόρευση του προσκυνήματος και της λατρείας των εικόνων ως ειδωλολατρική πρακτική. Βασιζόμενοι στο τελευταίο, οι ιερείς έστρεψαν τον λαό κατά του αυτοκράτορα και για έναν αιώνα το Βυζάντιο κόντεψε να διαλυθεί από την εμφύλια διαμάχη μεταξύ εικονολατρών (που στήριζαν τους ιερείς) και εικονομάχων (που στήριζαν τον αυτοκράτορα). Το 843 και μετά την Ζ οικουμενική σύνοδο έληξε η διαμάχη με επικράτηση των εικονολατρών. Τους επόμενους αιώνες το Βυζάντιο θα γνωρίσει μεγάλη ακμή, ιδιαίτερα κατά την Μακεδονική δυναστεία (867-1081) που ιδρύθηκε από τον Βασίλειο Α, έναν φτωχό αγρότη γαπό την Θράκη. O Βασίλειος ανήλθε στις τάξεις του στρατού και έφτασε να γίνει αρχικά παρακοιμώμενος (έμπιστος σύμβουλος) του αυτοκράτορα Μιχαήλ Γ και μετά συναυτοκράτορας του καθώς τον είχε βοηθήσει να εξουδετερώσει του εχθρούς του. Μετά την δολοφονία του Μιχαήλ Γ από ανθρώπους δικούς του, ο Βασίλειος έμεινε μοναδικός αυτοκράτορας του Βυζαντίου. Το κράτος υπό την Μακεδονική δυναστεία θα γίνει ξανά ισχυρό καθώς ικανοί αυτοκράτορες θα αναχαιτίσουν τις αραβικές επιθέσεις, θα εξαλείψουν για μεγάλο χρονικό διάστημα τη βουλγαρική απειλή και θα καταστήσουν τους Ρώσους συμμάχους τους εκχριστιανίζοντάς τους. Στα χρόνια τους θα ανακτηθούν πολλά χαμένα εδάφη από τους Άραβες, όπως τμήματα της Συρίας και Παλαιστίνης και τα μεγάλα νησιά, Κρήτη (961) και Κύπρο (965), γεγονός που συνέβαλε στην αποκατάσταση του βυζαντινού ελέγχου στις θαλάσσιες επικοινωνίες. Η αυτοκρατορική εξουσία ήταν ενισχυμένη έναντι της Εκκλησίας αυτό το διάστημα και κατάφερε να επιβληθεί πάνω στις αριστοκρατικές οικογένειες, προστατεύοντας τους ελεύθερους αγρότες και περιορίζοντας την εξάπλωση της μεγάλη ιδιοκτησίας. Συγχρόνως δόθηκε έμφαση στη απονομή δικαιοσύνης και σημειώθηκε μεγάλη πρόοδος στα γράμματα και τις τέχνες. Στην οικονομία υπήρξε πρωτοφανής αύξηση των εμπορικών δραστηριοτήτων και οι πόλεις αναπτύσσονταν ραγδαία, με πρώτη και λαμπρότερη την Κωνσταντινούπολη. Όταν Λονδίνο και Παρίσι ήταν λασπωμένα φτωχικά χωριά, η Κωνσταντινούπολη είχε λεωφόρους, θέατρα, ιππόδρομο, σχολεία, υποδομές, πολλά εργαστήρια, καταστήματα, μεγάλα δημόσια κτίρια και φαντασμαγορικές εκκλησίες. Είχε περίπου 500.000 κατοίκους, οι περισσότεροι χριστιανοί που μιλούσαν ελληνικά, με αρκετές μειονότητες όπως απόγονους γερμανικών λαών, Πέρσες, Αρμένιους, Σύριους, Ρώσους, Εβραίους. Ο πληθυσμός ήταν αυστηρά ιεραρχημένος, ο αυτοκράτορας ζούσε στο Ιερό Παλάτι όπου είχε τη έδρα της η βυζαντινή διοίκηση. Στην πόλη, ανώτεροι κοινωνικά ήταν οι κρατικοί αξιωματούχοι με μεγάλο βαθμό, οι πλούσιοι έμποροι και βιοτέχνες με αξιώματα, καθώς και ο ανώτατος κλήρος. Υπήρχαν επίσης μεσαίοι και κατώτεροι αξιωματούχοι, έμποροι, επαγγελματίες και εργάτες. Οι κάτοικοι διασκέδαζαν στον Ιππόδρομο όπου διαδραματίζονταν διάφορες γιορτές για να τιμήσουν τους αυτοκράτορες, αθλητικοί αγώνες, ακροβατικές επιδείξεις κ.λ.π. Στο χώρο αυτό οι κάτοικοι της πόλης μπορούσαν φωνάζοντας δυνατά να συμφωνούν ή να διαφωνούν με τους αυτοκράτορες και την πολιτική τους. Άντρες και γυναίκες πήγαιναν σε λουτρά και οι άντρες διασκέδαζαν σε καπηλειά, θρησκευτικές γιορτές και πανηγύρια γίνονταν τόσο στις πόλεις όσο και στη βυζαντινή ύπαιθρο. Για κοντά χίλια χρόνια το Βυζάντιο έζησε ένδοξα, έχοντας για τη διεκπεραίωση των υποθέσεών του, ανά περιόδους, μεγάλους αυτοκράτορες, επιφανείς κυβερνήτες, επιδέξιους διπλωμάτες και ένδοξους στρατηγούς. Μέχρι τις Σταυροφορίες αποτέλεσε τον υπερασπιστή του χριστιανισμού ενάντια στους Άραβες, με τη στρατιωτική του αξία επανειλημμένα έσωσε την Ευρώπη από εισβολές εξ ανατολών. Το έργο του ήταν τεράστιο στην εξέλιξη της κοινωνίας και υπήρξε το κέντρο ενός θαυμαστού πολιτισμού, ο πνευματικός τροφοδότης τόσο της Ευρώπης όσο και της σλαβικής και ασιατικής Ανατολής.

900

Η ακμή του Βυζαντίου

Ως συνέχεια της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, το Βυζάντιο κληρονόμησε την ιδέα της αποκατάσταση της αυτοκρατορίας στα παλαιά της σύνορα. Η προσήλωση σ’ αυτή την αξία κυριάρχησε στη βυζαντινή διπλωματία, διαιρώντας πολλές φορές τον πολιτικό κόσμο και τον λαό. Κατά τον 6ο και 7ο αιώνα, με τους Λογγοβάρδους να εισβάλουν στη βόρεια Ιταλία και τους Σλάβους στη βόρεια βαλκανική περιοχή, η αυτοκρατορία υπέστη βαριές εδαφικές απώλειες. Το 642 με την αποχώρηση του βυζαντινού στόλου από την Αλεξάνδρεια, οριστικοποιήθηκε η απώλεια των πέρα από τη Μικρά Ασία ανατολικών επαρχιών καθώς και της ελληνιστικής Ανατολής. Οι Άραβες κατάφεραν να αποσπάσουν τη Συρία, την Παλαιστίνη, την Αίγυπτο και τις βορειο-αφρικανικές περιοχές του Βυζαντίου. Μεγάλο πρόβλημα ανέκυψε στα εσωτερικά του κράτους όταν το 723 ο ο αυτοκράτορας Λέων ο Γ πήρε μέτρα που δεν άρεσαν στην εκκλησία, όπως την φορολόγηση των κερδών της, την υποχρέωση να υπηρετούν οι κληρικοί την στρατιωτική τους θητεία και την απαγόρευση του προσκυνήματος και της λατρείας των εικόνων ως ειδωλολατρική πρακτική. Βασιζόμενοι στο τελευταίο, οι ιερείς έστρεψαν τον λαό κατά του αυτοκράτορα και για έναν αιώνα το Βυζάντιο κόντεψε να διαλυθεί από την εμφύλια διαμάχη μεταξύ εικονολατρών (που στήριζαν τους ιερείς) και εικονομάχων (που στήριζαν τον αυτοκράτορα). Το 843 και μετά την Ζ οικουμενική σύνοδο έληξε η διαμάχη με επικράτηση των εικονολατρών.

Τους επόμενους αιώνες το Βυζάντιο θα γνωρίσει μεγάλη ακμή, ιδιαίτερα κατά την Μακεδονική δυναστεία (867-1081) που ιδρύθηκε από τον Βασίλειο Α, έναν φτωχό αγρότη γαπό την Θράκη. O Βασίλειος ανήλθε στις τάξεις του στρατού και έφτασε να γίνει αρχικά παρακοιμώμενος (έμπιστος σύμβουλος) του αυτοκράτορα Μιχαήλ Γ και μετά συναυτοκράτορας του καθώς τον είχε βοηθήσει να εξουδετερώσει του εχθρούς του. Μετά την δολοφονία του Μιχαήλ Γ από ανθρώπους δικούς του, ο Βασίλειος έμεινε μοναδικός αυτοκράτορας του Βυζαντίου. Το κράτος υπό την Μακεδονική δυναστεία θα γίνει ξανά ισχυρό καθώς ικανοί αυτοκράτορες θα αναχαιτίσουν τις αραβικές επιθέσεις, θα εξαλείψουν για μεγάλο χρονικό διάστημα τη βουλγαρική απειλή και θα καταστήσουν τους Ρώσους συμμάχους τους εκχριστιανίζοντάς τους. Στα χρόνια τους θα ανακτηθούν πολλά χαμένα εδάφη από τους Άραβες, όπως τμήματα της Συρίας και Παλαιστίνης και τα μεγάλα νησιά, Κρήτη (961) και Κύπρο (965), γεγονός που συνέβαλε στην αποκατάσταση του βυζαντινού ελέγχου στις θαλάσσιες επικοινωνίες. Η αυτοκρατορική εξουσία ήταν ενισχυμένη έναντι της Εκκλησίας αυτό το διάστημα και κατάφερε να επιβληθεί πάνω στις αριστοκρατικές οικογένειες, προστατεύοντας τους ελεύθερους αγρότες και περιορίζοντας την εξάπλωση της μεγάλη ιδιοκτησίας. Συγχρόνως δόθηκε έμφαση στη απονομή δικαιοσύνης και σημειώθηκε μεγάλη πρόοδος στα γράμματα και τις τέχνες.

Στην οικονομία υπήρξε πρωτοφανής αύξηση των εμπορικών δραστηριοτήτων και οι πόλεις αναπτύσσονταν ραγδαία, με πρώτη και λαμπρότερη την Κωνσταντινούπολη. Όταν Λονδίνο και Παρίσι ήταν λασπωμένα φτωχικά χωριά, η Κωνσταντινούπολη είχε λεωφόρους, θέατρα, ιππόδρομο, σχολεία, υποδομές, πολλά εργαστήρια, καταστήματα, μεγάλα δημόσια κτίρια και φαντασμαγορικές εκκλησίες. Είχε περίπου 500.000 κατοίκους, οι περισσότεροι χριστιανοί που μιλούσαν ελληνικά, με αρκετές μειονότητες όπως απόγονους γερμανικών λαών, Πέρσες, Αρμένιους, Σύριους, Ρώσους, Εβραίους. Ο πληθυσμός ήταν αυστηρά ιεραρχημένος, ο αυτοκράτορας ζούσε στο Ιερό Παλάτι όπου είχε τη έδρα της η βυζαντινή διοίκηση. Στην πόλη, ανώτεροι κοινωνικά ήταν οι κρατικοί αξιωματούχοι με μεγάλο βαθμό, οι πλούσιοι έμποροι και βιοτέχνες με αξιώματα, καθώς και ο ανώτατος κλήρος. Υπήρχαν επίσης μεσαίοι και κατώτεροι αξιωματούχοι, έμποροι, επαγγελματίες και εργάτες. Οι κάτοικοι διασκέδαζαν στον Ιππόδρομο όπου διαδραματίζονταν διάφορες γιορτές για να τιμήσουν τους αυτοκράτορες, αθλητικοί αγώνες, ακροβατικές επιδείξεις κ.λ.π. Στο χώρο αυτό οι κάτοικοι της πόλης μπορούσαν φωνάζοντας δυνατά να συμφωνούν ή να διαφωνούν με τους αυτοκράτορες και την πολιτική τους. Άντρες και γυναίκες πήγαιναν σε λουτρά και οι άντρες διασκέδαζαν σε καπηλειά, θρησκευτικές γιορτές και πανηγύρια γίνονταν τόσο στις πόλεις όσο και στη βυζαντινή ύπαιθρο.

Για κοντά χίλια χρόνια το Βυζάντιο έζησε ένδοξα, έχοντας για τη διεκπεραίωση των υποθέσεών του, ανά περιόδους, μεγάλους αυτοκράτορες, επιφανείς κυβερνήτες, επιδέξιους διπλωμάτες και ένδοξους στρατηγούς. Μέχρι τις Σταυροφορίες αποτέλεσε τον υπερασπιστή του χριστιανισμού ενάντια στους Άραβες, με τη στρατιωτική του αξία επανειλημμένα έσωσε την Ευρώπη από εισβολές εξ ανατολών. Το έργο του ήταν τεράστιο στην εξέλιξη της κοινωνίας και υπήρξε το κέντρο ενός θαυμαστού πολιτισμού, ο πνευματικός τροφοδότης τόσο της Ευρώπης όσο και της σλαβικής και ασιατικής Ανατολής.